www.kitab.kultaz.com

III “Nəsimi” Milli Ədəbiyyat Müsabiqəsi başlayır: yeni qaydalar, geniş imkanlar

2010-11-09T15:16:00.001+04:00

III “Nəsimi” Milli Ədəbiyyat Müsabiqəsi start götürür. Əvvəlki illərdə yalnız gənc imzaların əsərlərini əhatə edən müsabiqənin qaydalarında bu ildən etibarən əhəmiyyətli dəyişikliklər edilib.

Təşkilat Komitəsinin qərarına əsasən “Nəsimi” MƏM bundan sonra iki mərhələdə keçiriləcək.

I MƏRHƏLƏ

Bu mərhələdə seçim və dəyərləndirməni NƏSİMİ MƏM-in Ekspertlər Şurası aparır. Ekspertlər Şurası Təşkilat Komitəsinin (3 nəfər) və tərkibi hər il dəyişən münsiflər heyətinin (6 nəfər) üzvlərindən formalaşır. Hər bir ekspert öz seçiminə uyğun olaraq, hər bir nominasiya üzrə maksimum 5 əsəri ümumi qiymətləndirməyə təqdim edir. Hər bir əsər 10 ballıq sistemlə dəyərləndirilir. Ən çox bal toplayan əsər uyğun nominasiya üzrə qalib elan edilir.

Bu mərhələdə ümumi qiymətləndirməyə müəlliflərdən əsər qəbul olunmur.

1. Baş mükafat
Son 10 ilin ədəbi əsəri

Bu nominasiya 10 ildən bir elan edilir.
Tələblər: Nominasiyaya 2001-2010-cü illər ərzində Azərbaycanda dərc olunmuş nəsr və şeir kitabları təqdim oluna bilər. Son 10 ildə ən azı bir xarici ölkədə dərc olunan, yerli və xarici mətbuatda müzakirəyə səbəb olan, haqqında peşəkar resenziyalar dərc edilən, müzakirə doğuran əsər və ya kitablara üstünlük verilir.

Qalibin adı 25.12.2010-cu il tarixində açıqlanacaq.

2. İlin romanı
3. İlin şeir kitabı

Bu nominasiyalar üzrə müsabiqə hər il élan edilir.
Tələblər: Son bir il ərzində kitab halında dərc olunmalıdır. Dəyərləndirmədə mövzu aktuallığı, üslub, təhkiyə və forma axtarışlarına önəm verilir. Peşəkar resenziyalar, ədəbi tənqidin reaksiyası nəzərə alınır.

Qaliblərin adları 25.12.2010-cu il tarixində açıqlanacaq.

II MƏRHƏLƏ
“Debüt”

Nəsimi MƏM-də “Debüt” nominasiyası yeni istedadların üzə çıxarılması, təbliği və dəyərləndirilməsi məqsədilə yaradılıb. Müsabiqəyə əsərlərin qəbulu dekabrın 25-də başa çatır. Nəticələr hər il fevralın 2-də Gənclər Günündə elan olunur.

Bu nominasiyaya kitabı dərc olunmayan gənc müəlliflər, yeni imzalar qatıla bilər. Müsabiqə həm şeir, həm də hekayə alt-nominasiyaları üzrə keçirilir. Bir müəllif yalnız bir nominasiyada çıxış edə bilər. Mətnlər Azərbaycan dilində, Times New Roman şrifti ilə yazılmalı və elektron versiyada nesimi2010@gmail.com ünvanına göndərilməlidir. Müsabiqəyə indiyə qədər yazılı və ya elektron KİV-də nəşr olunmamış mətnlər iştirak edə bilər. Bundan əlavə, hər bir müəllif, öz bioqrafiyasını, əlaqə telefonlarını və bir ədəd rəngli fotoşəklini də mütləq qeyd olunan elektron ünvanına göndərməlidir. Hər bir müəllif müsabiqədə maksimum 3 (üç) şeir və ya 3 (üç) hekayə ilə iştirak edə bilər.

Seçim və dəyərləndirməni NƏSİMİ MƏM-in Ekspertlər Şurası aparır. Ekspertlər Şurası Təşkilat Komitəsinin (3 nəfər) və tərkibi hər il dəyişən münsiflər heyətinin (6 nəfər) üzvlərindən formalaşır. Mətnlər 10 ballıq sistemlə dəyərləndirilir. Ən çox bal toplayan əsər uyğun nominasiya üzrə qalib elan edilir.

ƏLİXAN SƏMƏDOV BALABAN HAQQINDA 3 dildə KİTAB YAZDI

2008-07-31T18:26:00.002+05:00

Türkiyədə məşhur xalq nəfəs aləti - balaban ifaçısı Əlixan Səmədovun yeni kitabı nəşr olunub. Kitab "Balaban metodu" adlanır. Bu nəşrdə həmin musiqi aləti, onun hazırlanması, istifadə qaydaları haqqında danışılıb. Kitab üç dildə nəşr olunub: türk, rus və ingilis. Kitab PALMALİ şirkətinin dəstəyi ilə nəşr olunub. 136 səhifəlik rəngli və yüksək keyfiyyətlə çap edilən kitab balaban ifaçılarıları üçün bir yenilik olacaq. Belə ki, kitabda balabanın hazırlanması, ifası, tarixi və balaban üçün not təlimləri yer alıb.
Qeyd edək ki, məşhur Azərbaycan musiqiçisi Əlixan Səmədov bir neçə ildir ki, Türkiyədə yaşayır və işləyir. Bir neçə yerli və xarici mükafatların qalibi və laureatıdır. Xəbəri Turan İnformasiya agentliyi yayıb. //Turan

Azərbaycan nəsrinin daha bir uğuru

2008-06-12T14:39:00.003+05:00

Kamil Əfsəroğlunun Türkiyədə kitabı nəşr olundu

Çağdaş Azərbaycan nəsrinin maraqlı imzalarından biri olan Kamil Əfsəroğlunun hekayələr kitabı Türkiyədə nəşr olunub.
"Kor seyrçiler" adlanan kitabın Ön Sözünün müəllifi və tərcüməçisi Seyfettin Altaylıdır.
Türk Ədəbiyyatı Vəqfi tərəfindən nəşr olunan kitab 360 səhifədən ibarətdir və müəllifin 30-a yaxın hekayəsini əhatə edir.
Bu, Kamil Əfsəroğlunun Türkiyədə nəşr olunan ilk kitabı olsa da, Bakıda bir neçə nəsr kitabı nəşr olunub. Bunlara misal olaraq, "Sovet küçəsinin serenadası", "Şanxaydan əsən külək", "Səmanı mənə bağışla", "Yol", "Soyuq ocaq" və s. kitablarını göstərmək olar. //kitab.tk

Moskvada Beynəlxalq kitab festivalı keçiriləcək

2008-06-12T14:38:00.000+05:00

Moskvada ənənəvi Beynəlxalq kitab festivalı start götürür.
Festival özündə mədəniyyətin bütün - bu və ya digər şəkildə ədəbiyyatla bağlı olan sahələrini əhatə edəcək.
Hər gün festival «Ulduzlarla səhər yeməyi» ilə başlayacaq.
Ənənəvi olaraq qaliblərə bir çox kitab mükafatları təqdim olunacaq. //kitab.tk

Uşaqlar üçün maraqlı kitab

2008-06-12T14:26:00.001+05:00

İnna Rüstəmova ixtisasca pedaqoqdur, uzun illər ibtidai siniflərdə dərs deyib. Öyrətdikləri də təkcə metodik vəsaitlərin tələb etdiyi bilgilərlə deyil, qələmə aldığı povest və hekayələrlə də aşılamağa çalışır. Bu yolda ilk addımı balacalara ünvanlanmış «Hər şeydən bir az» kitabıdır.
Kitabın qəhrəmanı Məhəmməddir. Kiçik hekayələr şəklində yazılmış «Hər şeydən bir az» kitabında balaca Məhəmməd qarşılaşdığı müxtəlif həyati situasiyalardan çıxış yolları axtarır. Oxucular paralel olaraq hadisələrin şahidi və hakimi olurlar. Belə ki, kitabın səhifələrindəki əsas personaj hər bir uşaq üçün səciyyəvidir və müavfiq olaraq gənc oxuculara bir növ ayna rolunu oynayır, onların xasiyyətində, əməllərindəki müsbət və mənfi cəhətləri göstərir.
Parlaq, gözəl şəkildə illüstrasiya olunmuş kitab məktəbəqədər uşaqlar üçün anlaşılandır. Səhifələrdəki hadisələri rəngli, parlaq illüstrasiyalar dəqiqliklə təsvir edir.
Ümumiyyətlə, «Hər şeydən bir az» kitabında azyaşlı oxucular üçün ilk baxışdan qavranılması çətin olan mövzulara sadə formada toxunulub. Məsələn, məhəbbət, dostluq, əsl xoşbəxtlik, xeyir və şər, mələk, kişilər və qadınlar və s.
Azərbaycan və rus dillərində, 600 nüsxədə nəşr olunmuş kitabı «Qrafika» kitab mağazaları şəbəkəsindən əldə etmək olar. //kitab.tk

Vaqif Yusiflinin yeni kitabı işıq üzü görüb

2008-04-15T23:54:00.001+05:00

Vaqif Yusifli60 illik yubileyi ərəfəsində tənqidçi Vaqif Yusifli yeni kitabı ilə oxucuların görüşünə gəldi. “Sındır qəfəsi” adlı bu kitabda tənqidçinin son vaxtlar qələmə aldığı tənqidi-publisistik yazıları yer alıb. “Şeirimizin bu günü, bu günümüzün şeiri” adlı məqalədə müəllif çağdaş poeziyamızı tənqidçi kimi fikrinin süzgəcindən keçirib. Poeziyada Füzuliliyin yalnız ədəbi ənənənin praktiki görünüşü kimi diqqətə çatdırıldığı məqalədə Füzuli nəfəsi duyulan şairlər - Əli Kərim, Ramiz Rövşən, Salam, Nisəbəyim haqda söhbət açılır. Salamın yaradıcılığı tənqidçi qələmi ilə incələnir. “Sındır qəfəsi, tazə gülüstan tələb eylə” sərlövhəli məqalədə V.Yusifli “Bu günün şeiri necə olmalıdır?” sualına cavab axtarır. Habelə yazıda əsrlərdən bəri əruz vəzninin Azərbaycan şeirində heca vəzni ilə yanaşı yaşaması, müəyyən mərhələdə hətta aparıcı mövqeyə keçməsi, sonralar isə bu mövqeyi tərk etməsindən bəhs olunur. Qarabağ ağrısının poeziyada ifadəsinin get-gedə şablonlaşdığı qeyd edilən yazıda Səadət Qabilqızının, Nisəbəyimin, Rəsmiyyə Sabirin, Yafəs Məftunun, Zahir Əzəmətin, Sabir Yusifoğlunun, Yaralı Bəxtiyarın, Zirəddin Qafarlının yaradıcılığından söz açılır. “Ədəbi məktublar” adlı yazıda Əhməd Qəşəmoğlunun, Kəramətin yaradıcılığına güzgü tutulur. /kultaz.com

Teleulduzdan şeirlər kitabı…

2008-04-15T23:52:00.001+05:00

Siması “Space”, “Lider” telekanalından tanınan teleaparıcı Sevinc Abbasova artıq neçə ildir ki, özünü poeziyada da sınayır. Dövrü mətbuatda şeirləri ilə tez-tez çıxış edən teleaparıcı bu günlərdə şeirlər kitabını da oxucuların ixtiyarına verib.
“Qanun” nəşriyyatında nəşr olunan bu kitabı şairə “Soyuq işıq” adlandırıb. Kitabın redaktorları isə teleaparıcının həmkarları İlhamiyyə Rzayeva və Həmid Herisçidir. Kitabda Sevinc Abbasovanın bir neçə il ərzində qələmə aldığı şeirlər toplanıb.
Şeirlər zərif qadın yaşantıları və etiraflarla xarakterikdir. Qəhrəmanı “həyatışirkli aynadan da betər…” qadınlardır./kultaz.com

Kitab köşkümüz:

2008-03-27T11:50:00.000+04:00

Tərcümə kitabları:

1. Qoderzi Çoxeli, " Küknarlara məktub"- 4 man;
2. "Ən gözəl uçuş" (Folkner, Steynbek, Kamyu, Platonov, Markes və b.- Natiq Səfərovun tərcüməsində)- 3 man;
3. Türk şeir antologiyası - 3 man;
4. "7 məhbusun hekayəsi" (müxtəlif dünya yazıçılarından 16 hekayənin tərcüməsi)- 3 man;
5. Fatimə Mernissi, “Pərdələr arxasında gizlədilən tarix” (İslamda qaıdın azadlığı məsələsinin araşdırması)- 5 man;

Yerli müəlliflər:

1. Həmid Herisçi, İlhamiyyə Rzayeva, "Gecə kanalı"- 5 man;
2. Əli Əkbər, "93- Tanrıların qürubu"(roman) - 5 man;
3. Zahir Əzəmət, "Divar yazıları"- 3 man;
4. Afaq Məsud, "Yazı" (Roman və hekayələr)- 3 man;
5. Mirzə Sakit, "Ey dadi-bidad" (Satirik şeirlər)- 3 man;
6. Vidadi Məmmədov, "Çarpaz bucaqlar altında"- 3 man;
7. Seymur Baycan, “18,6 sm” – roman- 3 man.
8. Mirzə Cəlil – 4 cilddə- bütün əsərlər- 20 man;

Fəlsəfə kitabları:

1. Güstav le Bon, "Kütlələrin psixologiyası"- 10 man;
2. Uill Dürant, "Fəlsəfi hekayətlər"- 10 man ;
3. Daniel Yergin, "Neft fəlsəfəsi"- 12 man;
4. Heydər Hüseynov, "XIX əsr Azərbaycan fəlsəfi-ictimai fikir tarixindən"- 10 man;
5. Niyazi Mehdi, Dilarə Mehdi, "Fəlsəfə tarixində fəlsəfə"- 4 man;
6. Q. Skirbekk, N.Gilye, “Fəlsəfə tarixi” – 14 man;

Bundan əlavə:

- “Qanun” nəşriyyatının hazırladığıhər cür hüquq kitabları, qanun və məcəllələr...
- Rus-Azərbaycan, İngilis-Azərbaycan lüğət kitabları

Əlaqə telefonu: 055-625-09-25 e-mail: zahirazamat@gmail.com

Əkrəm Əylisli yeni roman yazıb

2008-02-10T16:06:00.000+04:00

KultAz:Yazıçı, millət vəkili Əkrəm Əylisli uzun müddət idi ki, yeni roman üzərində işlədiyini deyirdi. Bu günlərdə isə Əkrəm müəllim romanını tamamlayıb. Yazçı yeni əsərinin “Daş yuxular” adlandığını bildirib.
Romanın çapının bir müddət gecikəcəyini deyən Ə. Əylisli bunu əsər üzərində işinin bitməməsi ilə izah edib: “Romanı tamamlasam da, onun üzərində əl gəzdirməyə ehtiyac var. “Daş yuxular” hələ çap üçün hazır deyil”. Əkrəm müəllim romanın ən azı üç-dörd aydan sonra kitab şəklində çap ediləcəyini söyləyib. Amma yazıçı əsərini hansı nəşriyyatda dərc etdirəcəyini deməyib. Bildirib ki, bunu özü də bilmir. Hələ ki, heç bir nəşriyyatdan təklif yoxdur, özü isə bu barədə düşünməyib.
Yeni əsərin mövzusuna gəldikdə isə yazıçı bu barədə danışmaq istəmədiyini söyləyib. Amma Əkrəm müəllim “düşər-düşməzi olar…” deyə, əsərin mövzusunu sirr saxlasa da, bəzi konturlar bəllidir. Aldığımız məlumata görə, yazıçı bu əsərdə son illərin ictimai-siyasi hadisələrinin bədii həllini verməyə çalışıb.
Əkrəm müəllim yaradıcılığı ilə bağlı bizə daha bir yeniliyi çatdırıb. Yazıçı deyib ki, “Əylisdən Əylisəcən” əsərinin ikinci hissəsini yazmaq fikrindədir.

Məmməd İsmayılın yeni kitabı təqdim olundu

2008-02-10T15:45:00.000+04:00

Kitaba şairin son illərdə yazdığı şeirləri toplanıb

KultAz: Dünən Atatürk Mərkəzində görkəmli Azərbaycan şairi Məmməd İsmayılın yeni kitabının təqdimatı keçirilib. “Yoxun varlığı” adlanan kitabda şairin son illər yazdığı şeirləri toplanıb. Atatürk Mərkəzinin sədri, millət vəkili Nizami Cəfərov Məmməd İsmayılın yaradıcılığı, Azərbaycan poeziyasındakı yeri ilə bağlı geniş məlumat verib. Şair Nəriman Həsənzadə Məmməd İsmayılın poeziyaya gəlişindən söhbət açıb, şairlə bağlı xoş xatirələrini danışıb. Qələm adamlarından İbrahim İlyaslı, Əkbər Qoşalı, Elxan Zal Qaraxanlı, Sabir Sarvan və başqaları Məmməd İsmayılın yaradıcılığı ilə bağlı danışıblar, onu Azərbaycanın çağdaş ədəbiyyatının və ictimai həyatının ən dəyərli simalarından biri kimi xarakterizə ediblər. Tədbirin sonunda Məmməd İsmayıl çıxış edərək iştirakçılara təşəkkürünü bildirib və yeni şeirlərini oxuyub.
Qeyd edək ki, Məmməd bəy son illər Türkiyədə yaşayır. Onun şair və vətəndaş kimi mövqeyi öz cəsarəti və yenilməzliyi ilə bu günün bir çox üzdə olan ədəbi fiqurlarına nümunə ola bilər.

Türkiyədə Anarın yeni kitabı nəşr olunub

2008-01-31T16:40:00.000+04:00

İstanbulun "Kara kutu" nəşriyyatı Anarın yeni kitabını çap edib. Müəllifin "Oxuculara bir neçə söz" yazısı isə açılan kitaba yazıçının "Otel otağı" ("Sıraselvilərdə bir otel odası"), "Dantenin yubileyi", "Əlaqə" povestləri, "Qırmızı limuzin", "Vahimə", "Yaxşı padşahın nağılı", "Mütləq görüşərik", "O gecənin sabahı" hekayələri daxil edilib. Mərhum İldəniz Qurtulanın çərçivəsində çap olunan bu əsərlərin hamısı daha əvvəllər Türkiyənin müxtəlif nəşriyyatları tərəfindən buraxılıb. Bu, bəzilərinin ikinci, bəzilərinin üçüncü nəşridir. ("OLAYLAR"İA)

Yeni Tərcümə Kitabı

2008-01-30T13:18:00.000+04:00

46 Dünya yazıçısının hekayələri...

«Qanun» Nəşrlər Evi Nəriman Əbdülrəhmanlının tərcüməsində dünya nəsrindən seçmələr toplusu buraxıb. «Bir kədərli qadın» adlanan topluda dünya ədəbiyyatının müxtəlif nəsillərinə mənsub olan 46 yazıçının 59 hekayəsi toplanıb. Onların arasında Anton Çexov, İvan Bunin, Vladimir Nabokov, Herman Hesse, Uilyam Folkner, Luis Borxes, Xulio Kortasar, Ernest Heminquey, Kobe Abe, Henrix Böll, Dino Bussati, Xuan Karlos Onetti, Oktavio Pas, Qabriel Qarsia Markes, Patrik Züskind kimi sənətkarlarla yanaşı imzaları Azərbaycan oxucusuna o qədər də tapış olmayan yazarlar Pere Kaders, Antonio Redol, Coze Saramaqo, Milan Kundera, Volfhanq Borhert, Tomas Bernhard, Kenzi Maruyamanın, eləcə də son ədəbi nəsil nümayəndələrinin – Layla Stien, Yun Fosse, Çak Palanik, Ben Markusun hekayələri var. N.Əbdülrəhmanlı «Media forum» saytına bildirib ki, bu hekayələrdə obrazların adı yoxdur: «O - Qadın və Kişi var, Tanrı var, Mələk var, Salnaməçi var, Sehrbaz var, başlıcasısa, mənə çox yaxın adamlar, duyğular var». Naşir əlavə edib ki, bu toplu Qoderzi Çoxelinin «Küknarlara məktub» və Nobel mükafatı laureatı Orxan Pamukun «Mənim adım Qırmızı» kitablarından sonra onun üçüncü tərcümə kitabıdır. Nəfis tərtibatla 500 nüsxədə çap olunmuş 556 səhifəlik bu nəsr toplusunun rəyçisi filologiya elmləri doktoru professor Əsgər Rəsulov, redaktoru ədəbiyyatşünas Nərgiz Cabbarlıdır. Toplunu Bakının kitab dükanlarından əldə etmək olar.

“XVII əsr Azərbaycan lirikası” antologiyası nəşr olunub

2008-01-29T21:04:00.001+04:00

Azərbaycan şairlərinin ana dilində yazdığı lirik şeirlərdən ibarət olan “XVII əsr Azərbaycan lirikası” antologiyası nəşr olunub. Bu barədə APA-ya Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunun direktor müavini Paşa Əlioğlu məlumat verib. Topluda Sahib Təbrizi, Qövsi Təbrizi, Məsihi kimi geniş oxucu auditoriyasına tanış olan şairlərlə bərabər, Sadiq bəy Əfşar, Müsahib Gəncəvi, Məczub Təbrizi, Vəhid Qəzvini, Tərzi Əfşar və başqa şairlərin ana dilində olan şeirləri ilk dəfə oxuculara təqdim edilib. Antologiyanın tərtibçisi və ön sözün müəllifi filologiya elmləri namizədi Paşa Əlioğlu və Məhəmmədəli Hüseyni, redaktoru filologiya elmləri doktoru Məmməd Adilovdur. Qeyd edək ki, 340 səhifədən ibarət toplu ana dillində bu dövrə aid ən böyük poeziya antologiyasıdır.

„Ölüm Haqqında Günəş“ Tehranda nəşr olunub

2008-01-24T15:00:00.000+04:00

Güney Azərbaycan gənc şairlərindən Səid Muğanlının redaktor olduğu “Yaşmaq” ədəbiyyat dərgisi Quzey Azərbaycan yeni ədəbiyyatının İranda tanıtdırılması sahəsində cox dəyərli işlərə imza atmaqdadır. Dərginin əlavəsi olaraq bu günə qədər 40-a yaxın kitab işıq üzü görmüşdür. Bu günlərdə Azərbaycan yeni nəsil şairlərindən daha bir kitab – Rasim Qaracanın „Ölüm Haqqında Günəş“ adlı şeirlər kitabı ərəb əlifbasında 2000 tirajda „Yaşmaq“ ədəbiyyat dərgisinin kitabları seriyasından Tehranda yayınlanıb.Kitabın üz qabığının dizaynı və grafikası Hadi Ərcüməndə (Atabəy) aiddir. Kitabın içi də özəl tərtibatla işlənib – iç qrafikası Məhyar Əlizadəyə məxsusdur.

Azərbaycan yazarlarının Türkiyədə kitabı nəşr olunub

2008-01-24T14:59:00.000+04:00

Bu günlərdə Türkiyənin «Ufuk Ötesi Yayınları» nəşriyyatında Azərbaycan yazıçılarının əsərlərindən ibarət «Dört dörtlük» kitabı işıq üzü görüb. Kitabda 1980-90 –cı illər Azərbaycan prozasını təmsil edən nasirlərdən Əlabbas, Aslan Quliyev, Nəriman Əbdülrəhmanlı, Uğurlu Fəxrinin hekayə və povestləri daxil edilib. Bunlar Azərbaycan oxucusuna da yaxşı tanış olan «Mərənd ölüsü», «Gəlin», «Gözəl» (Əlabbas), «Həbsxanadan qaçmış cani», «Vay nənə…ə!!!», «Dahilərlə döyüş (Aslan Quliyev), «Dönəlgə» (Nəriman Əbdülrəhmanlı), «Şeyx Sənan», «Leylinin məcnunluğu», «İskəndərin qanunu» (Uğurlu Fəxri) və digər əsərlərdir.Əsərləri türk dilinə Aişə Nəbili və Xanəmir Telmanoğlu çevirib. Şərqşünas professor Əskər Rəsul kitaba ön söz yazıb. «Dəyərli türk oxucularına kitabda yer alan on hekayə və bir povestlə ilk dəfə tanıdılan dörd yazıçı, çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının 80-cı illər nəsrinin ən öndə gələn təmsilçilərindəndir… Gözəlim türkiyə türkcəsində oxuyacağınız hekayələrin azəricəsi də türkcə qədər zərifdir, dadlıdır, safdır, duru və axıcıdır» qənaətinə gələn professor təqdimatda təkcə 80-90-cı illər nəsrinin deyil, eyni zamanda tərcüməçilərin də fərqli məziyyətlərini önə çəkib.Kitabda müəllifəlrin yığcam bioqrafiyası da yer alıb. Qeyd edək ki, min tirajla işıq üzü görən kitabın satışı Türkiyədə həyata keçiriləcək.

Nizami Cəfərovun "Seçilmiş əsərləri" nəşr olunub

2008-01-24T14:58:00.000+04:00

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, professor Nizami Cəfərovun "Seçilmiş əsərlər"i işıq üzü görüb. APA-nın xəbərinə görə, V cilddən ibarət olan "Seçilmiş əsərlər"in 3 cildi nəşr edilib, qalan cildlərin isə yaxın günlərdə çapı nəzərdə tutulur. Topluda N. Cəfərovun müxtəlif illərdə qələmə aldığı yazılar və Azərbaycan ədəbi dili tarixinə, Azərbaycan ədəbiyyatına və türkologiyaya dair əsərləri yer alıb. Dilçi alimin "Seçilmiş əsərlər"ə daxil etdiyi araşdırmalarında Azərbaycan dilinin etnokulturoloji, sosial siyasi mövqeyi kimi problematik məsələlərə aydınlıq gətirilib. Kitab universitetlərin filologiya fakültələrinin müəllim və tələbələri, həmçinin geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulub.

Türkiyədə Azərbaycan nasirlərinin əsərlər toplusu çap olunub

2007-11-29T00:16:00.000+04:00

Bu günlərdə Türkiyədə Azərbaycan nasirlərinin əsərlərindən ibarət "Dörd dördlük" adlı toplu nəşr edilib. "Media forum" saytı xəbər verir ki, kitaba 1980-90-cı illər Azərbaycan prozasını təmsil edən nasirlərdən Əlabbas, Aslan Quliyev, Nəriman Əbdülrəhmanlı və Uğurlu Fəxrinin hekayə və povestləri daxil edilib. Bunlar Azərbaycan oxucusuna yaxşı tanış olan "Mərənd ölüsü", "Gəlin", "Gözəl" (Əlabbas), "Həbsxanadan qaçmış cani", "Dahilərlə savaş", (Aslan Quliyev), "Dönəlgə" (Nəriman Əbdülrəhmanlı), "Şeyx Sənan", "Leylinin məcnunluğu", "İsgəndərin qanunu" (Uğurlu Fəxri) və digər əsərlərdir. Əsərləri türk dilinə Aişə Nəbili və Xanəmir Telmanoğlu çevirib. Şərqşünas professor Əsgər Rəsul kitaba ön söz yazıb. "Gözəlim Türkiyə türkcəsində oxuyacağınız öykülərin azəricəsi də türkcə qədər zərifdir, dadlıdır, safdır, duru və axıcıdır" qənaətinə gələn professor təqdimatda təkcə 80-90-cı illər nəsrinin deyil, eyni zamanda tərcümələrin də fərqli məziyyətlərini önə çəkib. "Ufuk Ötesi Yayınları" nəşriyyatında işıq üzü görən topluda müəlliflərin yığcam bioqrafiyası da yer alıb.

"Türk dünyası eposları"nın ilin sonuna kimi daha 20 cildi hazırlanacaqTürk

2007-11-29T00:15:00.002+04:00

Dünyası Araşdırmaları İnstitutunun direktoru, professor Fikrət Türkmənin APA-ya açıqlamasında bildirdiyinə görə, türk xalqlarının epos-dastan yaradıcılığını bütünlüklə əhatə edən külliyyatın artıq 20 cildi nəşr olunub: "2007-ci ilin sonuna kimi daha 20 cild də işıq üzü görəcək. Beləliklə, türk dünyasının 40 cildlik eposları artıq oxucuların ixtiyarında olacaq. Hər birinin 400-450 səhifə olduğunu nəzərə alsaq, bu xəzinənin nə qədər böyük olduğu aydın başa düşülər". Bu cildlərdə ən kiçik türk xalqlarının da dastanlarının əks olunduğunu bildirən F. Türkmən 2008-ci ildə daha 20-30 cildin işıq üzü görməsinin nəzərdə tutulduğunu vurğulayıb. F.Türkmənin sözlərinə görə, "Türk dünyası eposları"nın 100 cilddə hazırlanması nəzərdə tutulur.

"Vətən dili" yenidən tərtib və nəşr edilib

2007-11-29T00:15:00.001+04:00

Vüqar Qaradağlının yenidən tərtib etdiyi "Vətən dili" adlı kitabın təqdimatı olub. Kitabın elmi redaktoru Vasim Məmmədəliyev bildirib ki, bu nəşr XIX əsr Azərbaycan folklor nümunələrinin toplandığı ilk dərslik nümunəsidir. Onun sözlərinə görə, Cənubi Qafqazda əsaslı tədris vəsaiti olan "Vətən dili" dərsliyi 40 il ərzində ilk sistemli dərs vəsaiti sayılıb: "Kitabın yeni tərtibatında əlifba, dilimizdə işlənən ərəb və fars sözlərinin mənaları, kəlamlar, atalar sözləri, tapmacalar, yanıltmaclar, ilk təmsil nümunələrimizlə yanaşı, cədvəl və Azərbaycan ədəbi dilinin əsasını təşkil edən 10 min 579 sözdən ibarət lüğət yer alıb. Kitabın yeni tərtibatçısı Vüqar Qaradağlının sözlərinə görə, dünya uşaq ədəbiyyatı nümunələrinin Azərbaycan dilində ilk tərcümələrinin dərc edildiyi, əski əlifbada çap olunan, bütün türk xalqları üçün nəzərdə tutulan nəşr öz dövrü üçün vətənə sevgi aşılayan ən mütərəqqi elm qaynağı hesab olunur. O, iki hissədən ibarət kitabın ilk müəllifinin Qori seminariyasının Azərbaycan şöbəsinin inspektoru işləmiş məşhur maarifçi Aleksey Osipoviç Çernyayevski olduğunu vurğulayıb: "Onun topladığı materiallar əsasında 1882-ci ildə "Vətən dili" adlanan dərsliyin birinci hissəsi işıq üzü görüb. İkinci hissə Aleksey Osipoviç Çernyayevski və Səfərəli bəy Vəlibəyov tərəfindən 1888-ci ildə nəşr edilib. Eyni zamanda kitabın ərsəyə gəlməsində Firudin bəy Köçərli və Rəşid bəy Əfəndiyevin də böyük əməyi olub. Dərslik müxtəlif mövzulu hekayə, təmsil, şeir, atalar sözləri, lətifə, tapmaca və başqa folklor nümunələrindən ibarət olub və 26 dərsə bölünüb".

Qəşəm Nəcəfzadə yeni kitablarını və saytını təqdim edibYazıçılar

2007-11-29T00:01:00.000+04:00

Birliyində şair Qəşəm Nəcəfzadənin "Qadının ölümü" (Azərbaycan dilində), "Çevrilmə" (Rus dilində), "Axşam hekayələri" (İngilis dilində) kitablarının və www.qeshemnecefzade.net saytının təqdimat mərasimi keçirilib.Birliyin katibi Arif Əmrahoğlu bu tədbirin Q.Nəcəfzadə və ümumən ədəbi mühit üçün əlamətdar olduğunu önə çəkib. A.Əmrahoğlu təqdim olunan kitabların məzmunu barədə danışaraq, nəşrlərə daxil olan əsərləri şairin gərgin zəhmətinin və uğurlu yaradıcılıq axtarışlarının nəticəsi kimi qiymətləndirib. Tənqidçi Əsəd Cahangir Q.Nəcəfzadənin yaradıcılığından, ədəbi fəaliyyətindən və nail olduğu önəmli nəticələrdən söz açıb: "Bu gün ədəbiyyatımızın yeni səsə, yeni poetik dəsti-xəttə malik olan Qəşəm kimi şairlərə böyük ehtiyacı var". Ə.Cahangir Hollandiyada keçirilən poeziya festivalında Q.Nəcəfzadənin əsərlərinin bəyənilməsinə diqqət yönəldərək, bunu şairin mühüm uğuru kimi dəyərləndirib.

Hansı yeni kitablar var?

2007-11-13T17:35:00.000+04:00

Bədii kitablar və lüğətlər

Bədii kitablar:

1. Siyamək Səbri, "Norveç yazıları", sənədli roman- 3 man;

2. Həmid Herisçi, "sSSr", şeirlər, - 3 man;

3. Fəriba Vəfi, "Oyundan yorğun", hekayələr- 3 man;

4. Etel Voyniç, "Ovod" - 6 man;

5. Onore Balzak, seçilmiş əsərləri- 6 man;

6. Daniel Defo, "Robinzon Kruzo" - 6 man;

7. Jül Vern, "Kapitan Qrantın uşaqları", - 6 man;

8. Cəlil Məmmədquluzadə, bütün əsərləri (4 cilddə)- 20 man;

Lüğətlər:

1. İngiliscə-rusca-azərbaycanca luğət - 6 man;

2. Rusca-Azərbaycanca lüğət (3 cildə)- 25 man;

3. Azərbaycanca-İngiliscə lüğət- 10 man;

Kitabları əldə etmək üçün 055-625-09-25 nömrəli telefona zəng edin və ya birbaşa "Alma" qəzetinin redaksiyasına gəlin. Burada çoxsaylı maraqlı kitablar əldə etmək şansınız var.

İranda Ramiz Rövşənin “Göy üzü daş saxlamaz” kitabı Azərbaycan dilində çap olunub

2007-11-01T19:32:00.000+04:00

İranda şair Ramiz Rövşənin “Göy üzü daş saxlamaz” kitabı Azərbaycan dilində çap olunan “Yaşmaq” ədəbi-bədii jurnalının təşəbbüsü ilə nəşr edilib. Kitabın redaktoru Səid Muğanlının APA-ya verdiyi məlumata görə, Azərbaycan dilində, lakin ərəb qrafikası ilə çap olunan kitabın rəssamı Ərdəkir Rüstəm olub. İki min nüsxədə nəşr olunan kitab İranda geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulub. S. Muğanlı bildirib ki, İranda Azərbaycanın müasir şair və yazıçılarının əsərlərinə maraq böyük olduğundan bu səpkili nəşrlərin çapı davamlı şəkil alacaq.

Azərbaycan nəşrləri Türkiyə kitab sərgisində

2007-10-31T20:21:00.000+04:00

Bu günlərdə İstanbulda Beynəlxalq Kitab Sərgisi açılıb. Ənənəvi olaraq təşkil edilən sərgiyə dünyanın müxtəlif ölkələrindən 526 nəşriyyat qatılıb. Sərgi çərçivəsində ilk dəfə Azərbaycan Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin təşkilatçılığı ilə ölkəmizdə nəşr olunan kitablar nümayiş etdirilir. Nazirliyin nümayəndəsi Vaqif Bəhmənlinin bildirdiyinə görə, sərgidə Azərbaycan kitablarına böyük maraq müşahidə olunur. Sərgiyə gələnlər xüsusilə Azərbaycan tarixinə, Qarabağa aid nəşrlərə ciddi maraqla yanaşırlar. V.Bəhmənli deyib ki, bu sahədə təcrübənin artması üçün gələcəkdə Azərbaycandan ayrı-ayrı nəşriyyatların belə sərgilərdə ardıcıl təmsil olunmasına ehtiyac duyulur. Bu cür addımlar Azərbaycan kitablarının xaricdə tanıdılmasında da mühüm rol oynaya bilər. Sərgi noyabrın 4-dək davam edəcək. Azərbaycan ədəbiyyatının Türkiyədə fəal təbliğatçısı, tərcüməçi-yazar Yasemin Bayerin verdiyi məlumata əsasən, bu sərgi çərçivəsində bir sıra Azərbaycan yazıçılarının görüşləri təşkil olunacaq. Noyabrın 2-də "Romanla yolçuluq" adlı bir görüş keçiriləcək. Bu görüşdə Azərbaycandan dəvət olunan qələm adamlarının - Kamal Abdullanın, Elçin Şıxlının, həmçinin türkiyəli Çengiz Bektaş və Türhan Günayın çıxışları gözlənilir. Qeyd edək ki, Yasemin Bayer Azərbaycan ədəbiyyatının türk dilinə davamlı tərcüməsi və qardaş ölkənin ədəbi mühitində, mətbuatında geniş təbliğiylə məşğuldur. Bu yaxınlarda onun tərcümə və tərtibçiliyilə Azərbaycan nasirlərinin əsərlərindən ibarət "Xəzər sahilində yerlə göy" kitabı nəşr olunub. Yasemin Bayerin sözügedən sərgi çərçivəsində keçirilən "Dəniz ədəbiyyatı və tərcümə" mövzusunda təşkil olunacaq görüşdə çıxışı nəzərdə tutulur. O, çıxışında "Xəzər sahilində yerlə göy" toplusu barədə türkiyəli oxuculara ətraflı məlumat verəcək.

Zəlimxan Yaqubun yeni kitabı

2007-10-31T20:08:00.000+04:00

Noyabr ayı ərzində Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında bir sıra tədbirlər keçiriləcək. Filarmoniyadan "OLAYLAR"a verilən məlumata görə, noyabrın 3-də bəstəkar Rauf Əliyevin 60 illik yubileyində Ü.Hacıbəyov adına Dövlət Simfonik Orkestri çıxış edəcək. Şair Zəlimxan Yaqubun yeni kitabının təqdimat mərasimi isə noyabrın 7-də Filarmoniyada baş tutacaq. Qara Qarayev adına Dövlət Kamera Orkestrinin noyabrın 11-də Filarmoniyada keçirilməsi nəzərdə tutulan konsertində isə Türkiyədən gəlmiş Atilla Aldemir və Kutsi Ergüner solist kimi çıxış edəcək.

Hikmət Sabiroğlunun "Qarabağ söhbətləri" çapdan çıxıbJurnalist

2007-10-26T21:05:00.000+05:00

Hikmət Sabiroğlunun "Qarabağ söhbətləri" kitabı işıq üzü görüb. Əslən Şuşadan olan H.Sabiroğlu "Qarabağ söhbətləri"ndə Qarabağın azad və abad günlərindəki yaşantılarını, uşaqlıq və yeniyetməlik çağlarının xatirələrini, Qarabağ müharibəsi, milli azadlıq hərəkatı illərində şahidi olduğu hadisələri qələmə alıb. "Qarabağ söhbətləri" silsiləsinə aid 12 məqalə ilk dəfə 2006-cı ildə "Media forum" saytında işıq üzü görüb. Silsilənin ayrı-ayrı bölmələri Azərbaycanda və Rusiyada çıxan bir sıra qəzetlərdə çap olunub. 2007-ci ildə bu silsilə ölkənin nüfuzlu "Media açarı" müsabiqəsində xüsusi mükafata?layiq görülüb. Müəllif bildirir ki, "Qarabağ söhbətləri"ni bir kitabda cəmləmək ideyası ortaya çıxanda Qarabağla bağlı köhnə yazılarına da qayıtmaq zərurəti yaranıb: "Ancaq "Azadlıq"ın, "Avropa"nın, başqa qəzetlərin arxivlərində yatan o yazıların heç birinə dəymək istəmədim. Siyasət ağrı-acısıyla yüklənmiş həmin yazılar bizim məhrəm söhbətimizə xələl gətirə bilərdi". Bununla belə, müəllif, öz sözləri ilə desək, "Qarabağ söhbətləri"nin gözünə "Media forum" saytında getmiş iki yazını - "Mənim gördüyüm yanvar"ı və "Qərib gecələr"i qatıb. Onlardan biri 1990-cı ilin 20 yanvar, digəri 2003-cü ilin 15 oktyabr gecəsinin yaşantıları haqdadır. "Qanun" nəşriyyatında çapdan çıxmış "Qarabağ söhbətləri" H.Sabiroğlunun ilk kitabıdır. Kitabın redaktorları Adil Qaçayoğlu və Azər Qaraçənli, nəşriyyat redaktoru Nəriman Əbdülrəhmanlıdır.

"SAVADLI MİLLƏTİN TƏMƏLİ - SAVADLI QADIN" KİTABININ TƏQDİMAT MƏRASİMİ KEÇİRİLİB

2007-09-14T18:51:00.000+05:00

Bu gün Muzey Mərkəzində tədqiqatçı Fuad Axundovun Hacı Zeynalabdin Tağıyevlə bağlı "Savadlı millətin təməli - savadlı qadın" kitabının təqdimat mərasimi keçirilib. BMT İnkişaf Proqramı və BMT-nin Əhali Fondunun dəstəyi ilə çap olunan 168 səhifəlik kitab islam dünyasında müsəlman qızlar üçün ilk məktəbin təsis edilməsinə həsr olunub. Fuad Axundovun müəllifi olduğu nəşrdə ötən əsrin əvvəlində Hacı Zeynalabdin Tağıyevin yaratdığı qızlar məktəbinin fəaliyyətindən, orada işləyən müəllim heyətindən bəhs edilir. Kitabın Azərbaycan xalqı üçün böyük əhəmiyyət daşıdığını bildirən Fuad Axundov, hal-hazırda da Azərbaycanda qadın problemlərinin həll edilməsini müsbət əlamət kimi qiymətləndirib. Təqdimatda BMT-nin Rezident Əlaqələndiricisi, BMTİP-in və UNFPA-nın Rezident nümayəndəsi Bruno Pueza çıxış edib. Çıxışında Bruno Pueza Zeynalabdin Tağıyevin Azərbaycan xalqı üçün etdiklərindən bəhs edib.

Ramiz Rövşən “Aclıq ilinin balıqları” kitabını çapa hazırlayır

2007-09-12T18:07:00.000+05:00

Şair Ramiz Rövşən nəsr əsərləri, ssenariləri, esseləri və tərcümələrindən ibarət yeni kitabını çapa hazırlayır. Ramiz Rövşənin APA-ya verdiyi məlumata görə, şərti adı “Aclıq ilinin balıqları” olan kitab gələn il işıq üzü görəcək. Hazırda nəsr əsərlərini rus dilində çapa hazırladığını deyən müəllifin ssenarisi əsasında “Qala” filminin çəkilişləri aparılır: “Şamil Nəcəfzadə ilə birgə yazdığımız ssenari əsasında çəkilən bu tammetrajlı bədii filmdə reallıqla illüziya bir-birinə qarışıb. Çəkiliş qrupu uçuq qalaya film çəkməyə gəlir və onların gözü qarşısında əsl qala görünür”. Ötən əsrin 90-cı illərinin hadisələri, Qarabağ müharibəsinin təsvir olunduğu pritçavari filmin ilin sonuna kimi tamaşaçılara təqdim edilməsi nəzərdə tutulub.

Hansı yeni kitablar çıxıb?

2007-08-28T14:34:00.000+05:00

1. Nikolo Makiavelli, "Hökmdar", fəlsəfə

İntibah dövrünün görkəmli mütəfəkkiri Makiavellinin hələ də mübahisə və müzakirələrə səbəb olan bu əsəri hakimiyyət və hökmdarların xarakterini anlamaq üçün əvəzsiz bir kitabdır. Bu əsərdə bir çox suallara cavab tapa biləcəksiniz: xalqı və dövləti necə idarə etməli; hökmdar yaltaqlardan necə yaxa qurtarmalıdır; hökmdara özünü insanlara sevdirmək lazımdır, yoxsa onları qorxu altında saxlamaq və s. Kitab tələbələr və geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulub.

2. Memduh Şevket Esendal, "Hekayələr"

Kitabda görkəmli türk yazarı, Atatürkün Azərbaycandakı ilk diplomatik nümayəndəsi Memduh Şevket Esedalın hekayələri yer alıb. Qəhrəmanları sadə və sıravi insanlardır. Dili çox sadə və anlaşılandır. Üslubu Çexov məktəbinə yaxındır. Kitabdakı hekayələri Azərbaycan türkcəsinə uyğunlaşdıran Qan Turalıdır.

3. Yusif Gədikli, "Şəhriyar və bütün türkcə şeirləri"

Kitabda qədim və möhkəm ənənələrə malik olan Şərq şeirinin gözəl nümunələrini yaradan ustad Şəhriyarın şeirləri tədqiq olunur. Türkiyənin görkəmli alimi, Azərbaycanda da yaxşı tanınan Dr. Yusif Gədiklinin müəllifi olduğu kitabda Şəhriyar poeziyasının bədii məziyyətləri, dili, üslubu barədə dərin araşdırmalar yer alıb.Kitabda məşhur "Heydərbabaya salam" poeması da tam şəkildə dərc olunub.Kitabları "Alma" qəzetinin redaksiyasından əldə edə bilərsiniz. Tel: 012-596-47-18 mob: 055-625-09-25

ELMAR HÜSEYNOVUN KİTABI NƏŞR OLUNDU (rus dilində)

2007-07-18T21:37:00.000+05:00

Beynəlxalq Mətbuat Mərkəzində «Monitor» jurnalının qətlə yetirilmiş baş redaktoru Elmar Hüseynovun 40 illiyi qeyd olunub.«Media forum» saytı xəbər verir ki, tədbiri açan «Qanun» jurnalının baş redaktoru Şahbaz Xuduoğlu Elmarın doğum günü münasibətilə ilə 2000-2002-ci illərdə «Monitor»da çap olunmuş məqalələrindən ibarət kitab hazırladıqlarını deyib. «Poka qorit sveça» adlı kitab bundan əvvəl çıxmış toplunun ikinci hissəsidir. Ş.Xuduoğlu Elmarın qətlinin araşdırılması iə bağlı istintaqın çox ləng aparıldığını vurğulayıb və bu günlərdə MTN istintaqçılarının Gürcüstana yola düşməsinə münasibət bilidirib: «Niyə MTN istintaqçıları Gürcüstana yalnız Elmarın qətlinin ildönümü və ya doğum günü ərəfəsində gedirlər?» Elmarın qətlindən sonra Azəbaycan mətbuatının vəziyyətinin pisləşdiyini deyən baş redaktor durumun daha da ağırlaşa biləcəyini vurğulayıb.ABŞ səfirliyinin ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin rəhbəri Conatan Henik isə Elmarın azadlıq ideyası uğruna öldüyünü deyib. O, ABŞ-ın Azərbaycanda mətbuat azadlığına dəstək verdiyini vurğulayıb: «ABŞ bundan sonra da Azərbaycanda mətbuatın iş şəraitinin yaxşılaşdırılmasına və jurnalistlərin peşəkarlığının artırılmasına dəstək verəcək».Norveçin Azərbaycandakı səfiri Yon Ramberq də Elmarın artıq simvola çevrildiyini və azadlıq uğrunda öz canından keçdiyini söyləyib.«Turan» İnformasiya Agentliyinin direktoru Mehman Əliyev Elmarın qətlindən sonra söz azadlığı sahəsində vəziyyətin daha da ağırlaşdığını söyləyib. Bunula belə, M.Əliyev Elmarın qətlindən sonra məbuatın geri çəkilmədiyini, söz azadlığı uğrunda qətiyyətli mübarizə apardığını önə çəkib və buna misal kimi 7 jurnalistin həbsə düşməsini göstərib.«Azadlıq» qəzetinin baş redaktoru Qənimət Zahid Azəbaycanda mətbuatın vəziyyətinin ağırlaşdığını desə də, ümidlərini itirmədiyini vurğulayıb. Mətbuat Şurasının sədri Əflatun Amaşov Elmarın şəxsi keyfiyyətlərindən danışıb və onun bütün mənfi tendensiyalara qarşı duruş gətirdiyini söyləyib. Mətbuat Şurasının sədri həbsdə olan jurnalistlərin azadlığa çıxması üçün prezident İlham Əliyevə müraciət etdiyini və jurnalistlərin əfv olunacağına inandığını deyib.BMM-də keçirilən tədbirdən sonra Elmarın İkinci Fəxri Xiyabandakı qəbri ziyarət edilib, onun ruhuna dualar oxunub.

Kitabı əldə etmək istəyənlər "Alma" qəzetinin redaksiyasına müraciət edə bilərlər.

Əlaqə tel: 012-596-47-18

055-625-09-25

Qiyməti: 7 man

OSMAN MİRZƏYEVİN “ADLARIMIZ” KİTABININ PREZENTASİYASI KEÇİRİLİB

2007-07-18T21:23:00.000+05:00

20 noyabr 1991-ci ildə Azərbaycanın bir qrup dövlət xadimi ilə birlikdə Qarabağda erməni hərbiçiləri tərəfindən vurulan vertolyotda faciəli şəkildə həlak olmuş məşhur Azərbaycan jurnalisti, Azərbaycan prezidentinin sabiq mətbuat katibi Osman Mirzəyevin “Adlarımız” kitabının prezentasiyası keçirilib.“Adlarımız” kitabı müasir Azərbaycan adlarının etimologiyasına həsr olunub. Mini-oçerk şəklində təqdim olunmuş şərhlərdə hər bir adın mənasının, mənşəyinin, təkamülünün açıqlanması verilir. Təqdimetmə mərasimi iştirakçılarının çıxışlarında qeyd olunduğu kimi, bu il 70 yaşı tamamlanmalı olan Osman Mirzəyev Azərbaycan müasir milli mətbuatının məşhur simalarından idi. Hətta SSSR illərində o, milli ideyanı fəal olaraq təbliğ edirdi.Osman Mirzəyevin kiçik qızı Sevinc Mirzəyeva mərasim iştirakçılarına təşəkkür edib və qeyd edib ki, “Adlarımız” kitabının latın əlifbası ilə nəşri “bizim adlarımıza yeni həyat verir”. O, “Qanun” nəşriyyatının rəhbəri Şahbaz Xuduoğluna kitabın nəşri üçün minnətdarlığını bildirib.Mərasimdə parlament deputatları, ictimaiyyət və diplomatik korpus nümayəndələri, jurnalistin doğmaları və yaxınları iştirak ediblər.

Kitabı əldə etmək istəyənlər "Alma" qəzetinin redaksiyasına müraciət edə bilərlər.

Əlaqə tel: 012-596-47-18

055-625-09-25

Qiyməti: 8 man

Satışda yeni kitablar

2007-07-12T11:42:00.000+05:00

Tərcümə kitabları:

1. Orxan Pamuk, "Mənim adım qırmızı"- 10 man;

2. Qoderzi Çoxeli, " Küknarlara məktub"- 4 man;

3. "Ən gözəl uçuş" (Folkner, Steynbek, Kamyu, Platonov, Markes və b.- Natiq Səfərovun tərcüməsində)- 3 man;

4. Türk şeir antologiyası - 3 man;

5. "7 məhbusun hekayəsi" (müxtəlif dünya yazıçılarından 16 hekayənin tərcüməsi)- 3 man;

Yerli müəlliflər:

1. Həmid Herisçi, İlhamiyyə Rzayeva, "Gecə kanalı"- 5 man;

2. Əli Əkbər, "93- Tanrıların qürubu"(roman) - 5 man;

3. Aqşin, "Sizin eradan əvvəl"- 3 man;

4. Zahir Əzəmət, "Divar yazıları"- 3 man;

5. Kamal Abdulla, "Yarımçıq əlyazma" (roman)- 6 man;

6. Kamal Abdulla, "Sehirbazlar dərəsi"(roman) - 3man;

7. Kamal Abdulla, "Tarixsiz gündəliklər" (roman)- 3 man;

8. Kamal Abdulla, "300 azərbaycanlı" (esselər)- 4 man;

9. Tofiq Abdin, "Proza" (povest və hekayələr)- 3 man;

10. Afaq Məsud, "Yazı" (Roman və hekayələr)- 3 man;

11. Mirzə Sakit, "Ey dadi-bidad" (Satirik şeirlər)- 3man;

12. Vidadi Məmmədov, "Çarpaz bucaqlar altında"- 3 man;

Fəlsəfə kitabları:

1. Güstav le Bon, "Kütlələrin psixologiyası"- 10 man;

2. Uill Dürant, "Fəlsəfi hekayətlər"- 10 man ;

3. Daniel Yergin, "Neft fəlsəfəsi"- 12 man;

4. Heydər Hüseynov, "XIX əsr Azərbaycan fəlsəfi-ictimai fikir tarixindən"- 10 man;

5. Niyazi Mehdi, Dilarə Mehdi, "Fəlsəfə tarixində fəlsəfə"- 4 man;

Hüquq kitabları:

1. Əmək qanunvericiliyi - 20 man;

2. Sosial sığorta qanunvericiliyi - 25 man;

3. Kargüzarlığın təşkili - 10 man;

4. Vergi məcəlləsi - 5 man;

5. Hüquq ensiklopediyası - 25 man;

6. Və bütün digər hüquq kitabları....

Kitabları "Alma" qəzetinin redaksiyasından əldə edə bilərsiniz.

Əlaqə telefonları: 012-596-47-18; 055-625-09-25

Əlabbas Bağırovun daha bir kitabı işıq üzü gördü

2007-07-05T11:20:00.001+05:00

Toplu yazıçının 50 illiyinə həsr olunub

Yazıçı-publisist Əlabbas Bağırovun daha bir kitabı işıq üzü görüb. "Conun başlanğıcı" adlanan kitab 500 nüsxə ilə nəşr edilib. "Nurlan" nəşriyyatında çap olunan topluya yazıçının 30 illik bir dövrünü əhatə edən ədəbi fəaliyyətinin ilk nümunələri və son əsərlərinədək yenidən işlənmiş povest və hekayələrinin bir qismi daxil edilib. Müəllifin 50 illik yubileyinə həsr olunmuş kitabda filologiya elmləri doktoru, tanınmış şərqşünas Əsgər Rəsulovun Əlabbas Bağırov barədə yazdığı "Ürəyi ilə şair, düşüncəsi ilə filosof, qələmi ilə nasir" başlıqlı yazısı da yer alıb. Kitabda yazıçının "Əlli ilin əlli müəmması" adlı son sözü isə bu cümlələrlə bitir: "Nə olar yaş əllini haqlayandağ Bəyəm bu yaş elə hər şeyin tamını damaqda gedən çağıdırğ... Onu da dəqiq bilirəm ki, ikisindən biridir. Ya mən doğrudan əlli yaşa çatmamışam, ya da kim nə deyir desin, məhəbbət uşaq xəstəliyi deyilmiş".

"İnfokommunikasiyalarda menecment və tənzimləmə" adlı kitab işıq üzü görüb

2007-07-05T11:16:00.001+05:00

Texnika elmləri namizədi, dosent Abdul Həmidulla oğlu Qəhrəmanzadənin "İnfokommunikasiyalarda menecment və tənzimləmə" adlı kitabı işıq üzü görüb. Kitabda rabitə və informasiya texnologiyaları sahəsində menecmentin və tənzimlənmənin rolunu əhəmiyyətli dərəcədə artıran infokommunikasiya bazarında baş verən dəyişikliklərin nəzəri və praktiki aspektləri tədqiq edilib.
Monoqrafiyada xarici ölkələrin və Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının təcrübəsi nəzərə alınmaqla, infokommunikasiya sahəsində menecmentin əsasları və sahə tənzimlənməsi prinsipləri sistematik olaraq tədqiq edilir.
Bu iş rabitə şəbəkəsində menecmentin inkişafı və tənzimlənməsinin tədqiqatı ilə məşğul olan elmi personala tövsiyə edilir, həmçinin mühəndis-texniki işçilər, bakalavr və magistr auditoriyası üçün nəzərdə tutulub.

"Harri Potter" yenə rekord vurdu

2007-07-05T11:02:00.000+05:00

Son kitabın 1,5 milyon nüsxəsi satılıb

Nəinki uşaqların, hətta böyüklərin də sevimli əsərinə çevrilən "Harri Potter" yenə də rekord vurmaqda davam edir. Belə ki, "Harri Potter" kitabının son bölümü ilə maraqlananların sayı inanılmaz dərəcədə artıb. Təkcə amazon.som internet saytında verilən sifarişlər 1 milyon 600 minə qədərdir. Hazırda kitabın 1,5 milyondan artıq nüsxəsi satılıb.

TANINMIŞ FİLOSOF NİYAZİ MEHDİ 20 İL ƏVVƏL YAZIDIĞI KİTABI İNDİ NƏŞR ETDİRİB

2007-06-22T12:23:00.000+05:00

Tanınmış filosof Niyazi Mehdinin «Sənətin arxeologiyası. Sənətin arxitektonikası» kitabı çapdan çıxıb. Toplunun böyük hissəsi müəllifin ötən əsrin 70-80-ci illərində yazdığı məqalələrin işlənmiş variantlarından ibarətdir. Müəllif 1987-ci ildə bitirdiyi kitabı çapdan əvvəl axırıncı dəfə redaktə edib. Bu məqalələrdəki həmin çağda ilk dəfə toxunulmuş məsələləri, ilk dəfə irəli sürülmüş ideyaları, prinsipləri, açımları dönəmin intellektual mühitini yadda saxlamış oxucu asanlıqla görə bilər. Kitab geniş, ancaq diqqətli oxucu çevrəsi üçün yazılıb, hərçənd incəsənət araşdırıcıları üçün də faydalı ola bilər. «Sənətin arxeologiyası. Sənətin arxitektonikası» Azərbaycan incəsənəti ilə bağlı prinsipial yeni nəzəri modellər qurmaq iddiası ilə yazılmayıb. Niyazi Mehdi sadəcə Qərb elmində XX yüzil boyu yaransa da, həmişə ekstraordinarlığını saxlamış freydizm, yunqiançılıq, semiotika, strukturalizm paradiqmalarından istifadə edib. Onun yeniliyi bəzən bu paradiqmaları necə yozub necə işlətməsində, daha çox isə onların sayəsində Azərbaycanla bağlı əldə etdiyi diskurslardadır. Kitabın kəsimləri məqalələr kimi yazılanda həmin paradiqmalar SSRİ üçün hələ də yeni, mübahisəli idi. Elmin geniş çevrələri onları yad ünsürlər, «burjua» damğalarında qavrayırdılar. Sovet marksizmi-leninizmi baxımından yad və mübahisəli olan bu ideyalardan Niyazi Mehdi Azərbaycanda heç bir hücum, senzura bıçağını duymadan istifadə edərək sənət və mədəniyyət materiallarının arxeologiyası ilə məşğul olmağa, arxitektonikasını düşünməyə cəhd göstərib. /Mediaforum/

Kitabın tam mətnini buradan oxuyun

AYO daha dörd istedadlı gəncin ilk kitabını dərc etdi

2007-06-22T12:18:00.000+05:00

İstedadlı şair Sevinc Çılğının şeirlər kitabı işıq üzü görüb. İndiyə qədər ədəbi dərgilərdə və ədəbiyyat səhifələrində müntəzəm dərc olunan şeirləri ilə diqqəti çəkən müəllifin ilk kitabı "Mən©2006" adlanır. Kitabda toplanan şeirlər öz səmimiliyi, forma rəngarəngliyi, duyğusallığı və oirijinallığı ilə seçilir. Əməkdaşımızla söhbətində müəllif ilk şeirlər kitabının onun yaradıcılığı üçün "pasport" olduğunu söylədi. Bununla belə müəllif onu da bildirdi ki: "Şeirlərimə məntiqlə yanaşmaq lazım deyil, yoxsa onlarda heç nə tapmayacaqlar. Çünki bu şeirlər məntiqsiz adamın hisslərinin ifadəsidir." Qeyd edək ki, Sevinc xanımın kitabı "Azad Yazarlar Ocağının Kitabxanası" seriyasından işıq üzü görüb. Bu seriyadan eyni zamanda daha üç gənc istedadın kitabları dərc olunub. Bunlar Sabutayın "Cəllad" povesti, İntişin "Maneken sevgilim", güneyli soydaşımız Yaşar Əsənin "Unudulmağa doğru" şeirlər kitabıdır. Kitablar "Qanun" nəşriyyatında nəfis tərtibatla dərc olunub. Qeyd olunan kitabları əldə etmək istəyənlər şəhərin kitab mağazalarına və “Alma” qəzetinin redaksiyasına müraciət edə bilərlər.

Orxan Pamuk yürüşü davam edir

2007-02-05T10:34:00.000+04:00

İspanyanın yüksək tirajlı “El Mundo” gəzetinin yayımladığı "El Cultural" əlavəsində yer alan Latın Amerikası ölkələrində ən çox satılan kitablar siyahısında Orxan Pamukun da kitabları var.
Pamukun "Qar" romanı Braziliyada ən çox satılan kitablar arasında 4-cü sıraya yüksəlirkən, "İstanbul, Xatirələr və Şəhər" kitabı da Kolumbiyada 5-ci sırada yer aldı.
Açıqlanan siyahıya görə, Pamukun "İstanbul, Xatirələr və Şəhər" kitabı İspaniya və Almaniyada 3-cü sırada yer tutur.

Yeni iqtisadi nəşrlər

2007-02-04T16:06:00.001+04:00

“Qloballaşan Azərbaycan” Sivil İnkişaf Mərkəzinin layihəsi olaraq nəşr olunan bu 4 kitab, öz əhəmiyyətinə görə misilsizdir. Bu kitablarda Yeni İqtisadiyyat anlayışı, Bilgi Çağı, İnformasiya Cəmiyyəti, Qloballaşma və bu kimi Azərbaycan üçün tam yeni olan anlayışlara ilk dəfə sistemli şəkildə aydınlıq gətirilir. Ən əhəmiyyətli olanı budur ki, kitablar yorucu, akademik dildə yazılmayıb, hər bir oxucunun anlaya biləcəyi üslubda, kiçik məqalələr şəklində qələmə alınıb.
Kitabların informativ yükü də böyükdür. Bu kitabları oxuduqca həm yeni bilgilərə, həm də tam fərqli yanaşma tərzinə sahib olursan. Dünyanı heç də ssiyasətçilərin deyil, iqtisadçıların idarə etdiyinə tam əmin olur, Azərbaycanın bu idarəetmədə nədən pay sahibi olmadığını anlamağa başlayırsan.
Kitablardan iqtisadçılar, tələbələr, intellektual bilgi əldə etmək istəyən hər bir şəxs bəhrələnə bilər.
Kitabların qiyməti:
“Yeni dünyada yeniləşən Azərbaycan iqtisadiyyatı”, qalın üz, 375 səh., qiyməti 10 manat;
“Qloballaşmaya doğru”, qalın üz, 300 səh., qiyməti 10 manat;
“Kapitalizm kapitalizmə bənzəməz”, 230 səh, qiyməti 5 manat;
“Qloballaşma və xarici investisiyalar”, 285 səh, qiyməti 5 manat.

Ucaboy Liliput

2007-02-04T16:05:00.001+04:00

Rafiq Tağı, Nəsr, 2 cilddə
Qiyməti: Hər biri 5 manat

Yazıçı Rafiq Tağı zaman-zaman publisistik yazıları ilə gündəmə gəlsə də, əslində gözəl bir yazıçı, hətta Azərbaycan nəsrinin ən yaxşı hekayə ustalarından biridir. Onun hekayə dili öz parlaqlığı və özünəməxsusluğu ilə seçilir. Qəhrəmanları adi insanlar- hər gün rastlaşdığımız, şəxsən tanıdığımız adamlardı. Amma yazıçı onları bizə yenidən tanıdır, sevdirir, anlamağa yardımçı olur.
R.Tağının yenicə çapdan çıxmış hekayə və şeirlərindən ibarət ikicildliyi son illərdə nəşr olunmuş ən yaxşı proza kitablarından biridir. Bu kitabları oxumadan “çağdaş Azərbaycan nəsrindən xəbərdaram” demək kökündən yanlış olardı.
Bu ikicildlik “Şahzadə Dipendranın məhəbbəti” və “Ucaboy liliput” adlanır. Üst-üstə 700 səhifdən artıq olan bu kitab ciddi proza oxucuları üçün əsl hədiyyədir.

Könül elçisi

2007-02-04T16:03:00.000+04:00

Yaxud Don Xuan De Persiya- Oruc bəy Bayatın hekayəti
Nəriman Əbdülrəhmanlı, roman,
Qiyməti 4 manat

Romanda Səfəvi hökmdarı I Şah Abbasın 1599-1601-ci illərdə Moskva çarlığına və Avropa ölkələrinə göndərdiyi səfarətin birinci katibi, zəmanəsinin yaxşı təhsil görmüş adamlarından olan, Qərbdə Don Xuan De Persiya (Don Juan) adı ilə tanınan Oruc Bəy Bayatın ömür hekayətindən bəhs olunur. Kitabı vərəqlədikcə türk sultanlarının bir-birinə qarşı əks düşərgələrdə dayandığı, emossional qərarların nəticəsində hansı xoşagəlməz situasiyalarla qarşılaşdığı göz önünə gəlir. Roman o qədər canlı qələmə alınıb ki, oxucu özünü hadisələrin mərkəzində hiss edir. Şah Abbasın Sultan III Məhəmmədi elçi vasitəsilə aşağılaması səhnəsi həmin dövrlərdə türk sultanlarının mövqeyini açıq şəkildə ortaya qoyur. Bunun nə qədər səhv, yaxud nə qədər düz olduğunu oxucu qiymətləndirməlidir: “Beləliklə Şah Sultan III Məhəmmədin niyyətini başa düşdü, o saat da elçinin saqqalını qırxıb, bəxşiş kimi sultana göndərməyi əmr etdi. Bu hökmdarlar arasında belə təhqir üsulları məqbul sayılırdı. Şah Abbasın bu addımı atmağa haqqı vardı, bununla Sultan III Məhəmmədə onun atası III Muradın əmri ilə İranın sabiq elçisinin başına açılan oyunu xatırladırdı”.
Müəllif bu oyunların mahiyyətini oxucuya incə şəkildə izah edir.

Proza

2007-02-04T16:02:00.000+04:00

Tofiq Abdin, povestlər.
Qiyməti 3 manat

Kitabda yazıçının “Adlerdə bir körpü var və yaxud avtoportret”, “Monoloq”, “Qürbətdə bir ölüm havası” povestləri, “Qadınlar haqqında etüdlər” başlığı altında “Doğmaların ölümü”, “Bəxtəvərliklə keçən ömür”, “Yolayrıcı” hekayələri dərc olunub. Şair-publisist “Qadınlar haqqında etüdlər”də yazır: “Siz öz arvadınızı boğub öldürməkdə ittiham olunursunuz. Həkimlər və milis işçiləri barmağınızın izlərini arvadınızın boğazında tapıblar”. Maraqlıdır, görəsən kişinin əl izi qadınının boğazında tapılıbsa, doğurdanmı bu o deməkdir ki, ər qatildir? Və ya kişinin barmaqları qadının boğazına yalnız onu boğmaq üçünmü uzanır?
Bu suala Tofiq Abdin “Proza” kitabında cavab tapa bilərsiniz.

Türk şeiri: Esrar Dədədən Orxan Arasadək

2007-02-04T16:00:00.000+04:00

Tofiq Abdinin uyğulamasında,
200 səh., qiyməti 3 manat.

Türk şerinin Esrar Dədədən Orxan Arasadək keçdiyi yola işıq salan publisist şair Tofiq Abdin bu kitabında Edip Cansevər, Ahmet Oktay, Bulent Ecevit, Nəzib Fazil Qısakürək, Əziz Nesin, Kiçik İsgəndər kimi şairlərin şeirlərinə yer ayırıb. Məqsəd isə ondan ibarətdir ki, türk poeziyası ilə Azərbaycan poeziyasının sıx təmasını yaratmaqdır. Kitabda şeirlərlə yanaşı türk şairlərinin bioqrafiyası təqdim edilib.

Ət və Ət məhsulları

2007-02-04T15:59:00.000+04:00

Seymur XXX, roman
Qiyməti 3 manat

Gənc yurnalist və publisist Seymur XXX (Seymur Baycan) kitabına İran-İraq müharibəsi zamanı Müslüm Mələkutinin “Camaat, gəlin yığışaq, gedin müharibəyə” çağırışını epiqraf seçməklə oxucuya kitabı vərəqləməmimişdən belə, nədən yazdığını bəlli edir. Yurnalist-şair Elnur Astanbəylinin redaktəsi ilə nəşr olunan “Ət və ət məhsulları” köhnəlmiş streotipləri - - şəxsiyyətə pərəstişi, hadisələrə emossional münasibəti, insana yük olan və zaman üçün köhnə hesab edilən dəyərlərə vurğunluğun üstundən xətt çəkir. Kitabın 108-ci səhifəsindəki ilk abzası oxumaq kifayətdir ki, “Ət və ət məhsulları”nın orjinallığını duyasan: “Azərbaycan filmlərində hava qaralan kimi bayquş ulayır. Mən prezident olsaydım, həmin bayquşa xalq artisti adı verərdim”.

Azərbaycan poeziyası dünyaya çıxır

2007-02-04T15:58:00.001+04:00

“İnterpoeziya” yeni beynəlxalq poeziya jurnalıdır (www.interpozia.net) , 2004-cü ildən yayınlanmağa başlayıb, mərkəzi ofisi Nyu-Yorkda yerləşir, rus və ingilis dillərində, ildə 3 dəfə, almanax şəklində dərc olunur.
“Bizim jurnal zaman və məkan koordinatlarına sığmayan, “sərhədlərin fövqündə” olan poetik nümunələrin axtarışındadır” – bu sözlər “İnterpoeziya” jurnalının redaktoru və naşiri Andrey Qritsmana məxsusdur. Qlobal tənhalığın bəşəriyyətə hakim olduğu indiki zamanda seçilmiş insanların ortaq ünsiyyət vasitəsi olan poeziya, sən demə yeganə çıxış yolu imiş, “İnterpoeziya” həmin insanları bir çatı altında birləşdirməyi qarşısına məqsəd qoyub.
İngilis və rusdilli dünyada yayılan prestijli “İnterpoeziya” jurnalında azərbaycanlı bir müəllifin əsərlərinə rast gəlmək əlbəttə sevindiricidir. Jurnalın bu yaxınlarda işıq üzü görmüş son sayında Rasim Qaracanın şeirləri dərc olunub.
Şeirləri rus dilinə Nicat Məmmədov tərcümə edib. Qeyd edək ki, gənc şair və tərcüməçi Nicat Məmmədov son aylarda Azərbaycan yeni poeziyasını rus dilinə tərcümə edərək, Rusiyada yayınlanan ədəbiyyat jurnallarında dərc olunması sahəsində qiymətli layihələrə imza atıb. Bundan əvvəl Nicatın tərcüməsində yeni nəsil Azərbaycan şairlərinin əsərləri “Drujba Narodov” və “Arion” jurnallarında dərc olunmuşdu və hal-hazırda həmin müəlliflərin əsərləri Nicat Məmmədovun təşəbbüsüylə Moskvada kitab halında çapa hazırlanmaqdadır

“Bu gün” silsiləsindən

2007-02-04T15:53:00.000+04:00

Günel Mövlud

Acı bibəri bol

Bu gün içimdə sevgi yoxdur, əzizim
Mən bu gün səni sevmirəm
sevdiyim solçu şairin
İnqilab şeirlərini
mətbəx nəğmələrinə çevirəcək qədər
məğlubam bu gün
xəyanətkaram!
Duyduğum qədərilə
səni xəyanət faktı qəzəbləndirmir
Xəyanət tərzi ağrıdır
məchul məşuqumla aram rəqsim
bir qədəh şərab içməyim
görüşünə gedəndə
daha təravətli olmağım ağrıdır
qorxma, əzizim
bundan sonra xəyanətimə
bir stəkan çayla başlayacam
bütün xəyanət dekorlarından imtina edərək
bilmirəm o kimdir, əzizim
səndən başqa bütün kişilər
hərəsi bir cür yad deyil ki
hamısı eyni cür yaddır
mən ədəbiyyatı sevmirəm
o insan hisslərini öyrənib həmişə
düşüncələrini öyrənib, bədənini yox
insan bədəni ilə hamı hesablaşmır, əzizim
məsələn, mən dərimlə darıxıram
dərimlə arzulayır
bədənimlə nifrət edirəm
xəyanətsə təkcə bədənin tələbidi
belə olmasaydı
sevişəndən sonra belə
kişi qadın bədəninə belə yad olmazdı
daha çox sevişdikcə
daha çox yadlaşmazdı
dərimə kişi bədənləri yaddır!
Bu gün çəkdiyim insan əzabı deyil, əzizim
Deyil
Olsaydi
Sərxoş gecələrin kədərli sabahlarında
Məni daha sevmədiyini düşünməzdim….

Metro

Gəl mənimlə gedək!
Səninlə
Yerin altında olmaq
Bu qədər gözəldisə
Mən yerin üstündə
Sənsiz yaşamaq istəmirəm
Gəl mənimlə gedək!

Gəl mənimlə gedək!
Sənə qədər içimdə
Qəddar fahişə
Qorxunc qatil
Qollarını yana açmış bir uşaq vardı
Yenə də hamısı var
Amma indi sən də varsan
sənə sarılıram

o uşağın qolları ilə

Gəl mənimlə gedək!

Bu günü qutlayaq birlikdə
20 yanvarı - Fellininin ad gününü
Birdən unutmuş olarsan
Telefon nömrəmi
Stansiya divarlarına yazıb gedirəm…

“Sevdir!” komandası

2007-02-04T15:48:00.002+04:00

Elnur Astanbəyli

- 1 -
nə xasiyyətdi səndə
sevişəndən sonra
yorğana bükülüb
bədənini gizlətmək
bədənində məndən
nə qaldığını bilmək istəyirəm
sən isə yorğana bükülüb
gizlədirsən onu məndən
bədənində nə qalıb məndən
bilmək istəyirəm…

- 2 -

hamamın suyu açıq qalıb
unitaza su buraxmaq yadından çıxıb
qonşu otaqda televizor hələ də işləyir
qazın üstündə özünü öldürür çaynik
heç işığı da söndürməmisən

bircə o…
bircə o…
bircə o vaxtını gözləyir
yəni budilnik

- 3 -

yazdığın bütün SMS-ləri
sildim telefondan
sildim telefondan şəkillərini və səsini
sildim telefonun yaddaşından
adını
yalnız nömrəni saxladım
özüm də bilmədim niyə?

- 4 -

səndən ayrılandan sonra
baxdım ki,
cibimdə siqaret almağa pul yox
metroya jeton almağa da çatmır pulum
bir az aralıda
dilənçinin
iki cavan cütlüyə yaxınlaşıb
“sən o yanındakı gözəlin canı” sözlərini
sonadək dinləmək qədər
zülümlü bir şey yox
bu anda mənimçün…

- 5 -

əlbəttə
günahkar mənəm
sən indiyədək nə vaxt
tək qoyub getmisən məni
ancaq bir dəfə
bircə dəfə
o da ilk görüşdüyümüz
“Mərkəz lahmacun”dan qaçıb
“İstanbul aptek”ə
təzyiq dərmanı almağa gedəndə…

- 6 -

bizim bu ölkədə
sevgisiz də sevişə bilən bir qadın
öz arxasınca
nə qədər kişi apara bilərsə
o qədərdir balansımda kontur
mənə kontur yüklə balansım sıfır

Kitabxanalar modernləşdiriləcək

2007-02-04T15:45:00.000+04:00

Dövlət proqramının layihəsi təsdiq edilib

Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən 2007-2011-ci illərdə Azərbaycanda kitabxana-informasiya sahəsinin inkişafı və modernləşdirilməsi üzrə dövlət proqramının layihəsi təsdiq edilərək, Nazirlər Kabinetinə göndərilib. Bu barədə APA-ya Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin mətbuat xidmətindən məlumat verilib. Məlumatda bildirilib ki, bununla yanaşı, Azərbaycanda rabitə və informasiya texnologiyalarının inkişafı üzrə 2008-ci illədək dövlət proqramının (Elektron Azərbaycan) yerinə yetirilməsi ilə əlaqədar bir sıra tədbirlərin həyata keçirilməsi planlaşdırılıb. Proqramda kitabxanaların avtomatlaşdırılmasının davam etdirilməsi, onların internetə çıxış təminatı, müasir informasiya daşıyıcıları kolleksiyasının yaradılması yer alıb. Dövlət proqramında Abşeron, Balakən, Beyləqan, Cəlilabad, Hacıqabul, İmişli, Lerik, Sabirabad, Zaqatala, Zərdab rayon mərkəzi kitabxanalarında, Naxçıvan Muxtar Respublikasının M.S.Ordubadi adına Respublika və A.Babayev adına Mərkəzi Uşaq Kitabxanalarında informasiya-təlim mərkəzlərinin açılması planı da yer alıb. Artıq ölkənin 4 iri kitabxanasının 2007-ci ildən Rusiyanın hüquqi informasiya məlumat bazasına ödənişsiz daxil olması barədə UNESCO-nun “İnformasiya hamı üçün” Proqramı üzrə Rusiya Komitəsi ilə razılıq əldə edilib.

Almaniyada Qurban Səid haqqında kitab və sənədli film hazırlanır

2007-02-04T15:40:00.001+04:00

Almaniyada fəaliyyət göstərən Nizami Gəncəvi adına Mədəniyyət İnstitutunun direktoru Nuridə Atəşi və “Berlin Um Velt Film Production”un rəhbəri, rejissor Ralf Marşallek 2008-ci ili “Məhəmməd Əsəd bəyin (Qurban Səid) renessans ili” elan edərək, Almaniya, Avstriya və İtaliyada tapılmış arxiv sənədləri əsasında onun həyat və yaradıcılığını araşdırıblar. N. Atəşinin APA-ya verdiyi məlumata görə, tədqiqatçılar hazırda alman və Azərbaycan dillərində Məhəmməd Əsəd bəyin faciəli həyatını əks etdirən kitabın və sənədli filmin hazırlanması üzərində iş aparırlar. Filmdə hadisələr müxtəlif variantlarda əks etdirilir. Rejissor Marşallek hadisələri müasir zamanla bağlayaraq, Şərqlə Qərb arasında konfliktləri tamaşaçıya çatdırmaq niyyətindədir. N. Atəşi özü isə filmdə və kitabda Əsəd bəyin kimliyi haqqında beynəlxalq mübahisələrə son qoymağı qarşısına məqsəd qoyduğunu deyib: “Hazırda alman və Azərbaycan dillərində yazdığım kitabda ilk dəfə olaraq, dünya ictimaiyyətini arxiv materialları ilə tanış edib rəsmi, hüquqi arxiv və dövlət sənədlərinin köməyi ilə Məhəmməd Əsəd bəyin azərbaycanlı olduğunu sübut edəcəyəm”. N. Atəşinin sözlərinə görə, kitabın və filmin 2008-ci ildə “Almaniyada Azərbaycan Mədəniyyət İli” çərçivəsində Berlində təqdimatı nəzərdə tutulur.

"Maştağa ədəbi mühiti və Mir Cəlal" kitabı

2007-02-04T15:38:00.000+04:00

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutu Sona Xəyalın "Maştağa ədəbi mühiti və Mir Cəlal" adlı kitabını nəşr edib.
Yeni nəşrdə Maştağa ədəbi mühiti və bu mühitdə yetişən şairlər haqqında qısa məlumat, əsərlərindən parçalar, onların arasında Mir Cəlalın həyatından epizodlar, yaradıcılığından nümunələr verilib.
Kitabın məsləhətçiləri Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, filologiya elmləri doktoru, professor Vasim Məmmədəliyev və Namiq Şəfaioğludur.

Ölən işıq

2007-02-04T14:48:00.000+04:00

Samir Sədaqətoğlu

Onun arvadı həmin gün öldü. Arvadı keçinəndən təqribən bir-iki saat sonra qonum-qonşusu, dost-tanış tam surətdə onlarda toplaşdı və dəfnə hazırlaşmağa başladılar. O, özü də məəttəl qalmışdı: yığışanlar bu tezliklə hadisədən necə xəbər tutmuşdular. Elə bil ki, onlar nə vaxtdan bərisə arvadının ölüm xəbərini gözləyirmişlər. Qadınlar ağı deyirdi; kişilər isə dəfnlə bağlı müxtəlif məsələlərlə məşğul idi. o isə hər şeyə biganəydi, gözlərinin dibinə qədər işləmiş etinasızlıqla, küt nəzərlərlə ətrafında baş verənləri seyr edirdi. Beyni uğuldayırdı, bayaqdan bəri xeyli keçməsinə baxmayaraq hələ də nə baş verdiyini əməlli- başlı dərk edə bilmirdi. Yalnız bircə məsələ gün kimi aydın idi: onun arvadı ölüb. Əslinə qalsa o, buna sevinməliydi. Daha onun canı bu arvaddan qurtarmışdı. Daha bu arvad onu boğaza yığmayacaqdı, gününü göy əskiyə bükməyəcəkdi, səhər- axşam deyinə- deyinə, tikanlı sözləriylə onu sancmayacaq, ürəyinin rahatlığını, həyatının dincliyini əlindən almayacaqdı.
Arvadı sağ olan vaxtlar o, ürəyindəonu “İblis” deyə çağırırdı. Şübhəsiz, bu sözü arvadının sifətinə çırpmaq heç vəchlə mümkün deyildi, əks təqdirdə arvad elə söz deyər, ağlasığmayan elə bir hərəkət edərdi ki, o, tərəddüdsüz olaraq əsl iblisə rəhmət oxumaq məcburiyyətində qalacaqdı. Hər halda o, öz arvadını yaxşı tanıyırdı: dabbaqda gönünə bələd idi.
Bu qadın onun həyatını puç eləmişdi. O, heç rəisindən də öz arvadından qorxduğu qədər qorxmurdu. Bu cür arvad hələm- hələm tapılmaz: lap gündüz çıraqla axtarsan belə. Allah belə qadınları bəlkə də min ildən bir bəşəriyyətə töhvə edir. Bəlkə də allah düşünür ki, yeni, təzə- tər iblislər yaratmaqdansa bu cür arvadlar xəlq etmək dahaməqsədəmüvafiqdi. Sözsüz, allahın işlərindən baş açılası deyil, çünki allahın işləri çox qəlizdi. Və bircə arvadın əlində çar- naçar qalan kişi allahın işinə qarışmasa yaxşıdı. Daha əvvəllər olduğu kimi yenə də bu gündən Allah onun üçün təkdi.
Amma nə sirr idisə o, gününü qara eləyən bu iblisə əməlli- başlı bağlanmışdı. Sağlığında indi bu ölü olan iblis bəzən beş- altı günlüyə harasa getməli olurdu: ya qohum- əqrabasından kimsə ölən hüzürə, ya rayona- zada, toya- filana, yaxd ona da, evinə də, həmçinin öz həyatına da tüpürüb boşanmaq adı ilə dədəsinin xarabasına. Belə vaxtlarda bir neçə gün kişi çox sevinirdi, özünü rahat, gümrah hiss edir, bu fani oğlu fani dünyada bir- iki gün adam kimi yaşamağından məmnun olurdu. Həyat doğrudan da gözəl imiş, İlahi! Bəs onda, sən bu iblis xislətli qadınları niyə yaratdın? Adəm də bu qadın tayfasının hesabına gül kimi cənnətdən qovulmadımı?
Amma bu cür fəlsəfi düşüncələrin ömrü çox az oldu. Üç- dörd gündən sonra o, dəhşətli dərəcədə arvadı üçün darıxmağa başladı. Bu necə olur ki, insan həyatını zəhərləmiş bir adamı xəffətini çəkməyə başlayır?
Vallah, çox gülməli və qəribə işdi.
Bu ayrılıq günləri uzandıqca onun da səbri tükənməyə başlayırdı. Ürəyi sıxılırdı, gözləri yol çəkirdi, heç cür bir yerdə qərar tuta bilmirdi. Axı o, neyləsin? Neyləsin axı? Və belə vaxtlarda yalnız bir çıxış yolu qalırdı; o, özü- özünə etiraf etməyə məcbur olurdu: bəli o, öz arvadını, bu iblisi dəhşətli dərəcədə sevir. Bəli sevir! Bunu əsl kişi kimi etiraf etmək lazımdır. Sən demə iblisi də sevmək olarmış, onsuz darıxmaq olarmış. İblis də Allahın mələyidir. Lənətlənmiş, sevimli mələk!
Və belə sakit, səssiz- səmirsiz, üzücü günlərin birində qəflətən evin divarları diksinirdi. Hər şey məlumdur: İblis qayıdıb. O, bilərəkdən televizorun səsini son nöqtəyədək qaldırdı. Şübhəsiz texnika acizdir. Onun ekranda quruya atılmış balıq kimi ağzını açıb yuman müğənniyə nədənsə yazığı gəlirdi. Arvadı eyni vaxtda danışır, ağlayır, çığırır, qiyyə çəkirdi. Onun bu çılğın hərəkətlərində, emosional danışığında opera elementləri o dəqiqə nəzərə çarpırdı. Bu da Allahın vokal musiqisi ifa edən mələyi. Döz indi, döz!
Daha darıxmağa vaxt olmaz.
O, son vaxtlar yuxusuzluq xəstəliyinə mübtəla olmuşdu. Heç vəchlə yata bilmirdi. Yuxusu bəlkə də arvadının səsindən hürkdüyü üçün gözlərindən qaçıb düşmüşdü. Gözlərini yummurdu, saatlarla belə uzanıb qalırdı, fəqət yata bilmirdi. Bəzən belə vaxtlarda ürəyi elə istəyirdi ki, arvadının sözünü kəsib bu haqda ona danışsın. Ancaq tez də fikrindən vaz keçirdi: həm arvadına mane olmaq, həm də ona təzə mövzu vermək istəmirdi. Taleyini lənətləyə- lənətləyə içində, ürəyinin lap ucqar küncündə çarəsiz- çarəsiz, xəfif- xəfif ağlayırdı.
Həmin işığı da belə gecələrin birində gördü. Yenə arvadı öz işində idi və o da gözlərini nə qədər möhkəm yumsada yuxulaya bilmirdi. Birdən sanki yuxulamaqdan yorulmuş göz qapaqları ağrıdı və o, qəfildən nəbzi kimi vuran, gizildəyən gözlərini açdı: ilk dəfə həmin işığı gördü. Əvvəl qorxdu, sonra yanında uzanmış arvadının hardasa çox- çox uzaqlarda gələn səsini eşidib toxdadı. Axı o, bu işığı əvvəllər harda görmüşdü? Nəsə çox tanış, doğma, əziz gəlirdi ona bu işıq. Kimə oxşayırdı bu işıq, ay ana? Bəlkə sənsən, sənsən gəlmisən, hə? Öz yazıq, tək, tənha balana kömək etmək istəyirsən?
Qəfildən onun ürəyinin bütün ərazisində ilan dili nazikliyində bir ağrı dolaşdı. Axı o, bu işığı üzünü bircə dəfə də görmədiyi anasına necə oxşada bilər: o, dobulan gün anası vəfat etmişdi. Öz ömrünü oğlunun bu mənasız, məşəqqətli, acı, üzücü, gərəksiz həyatına dəyişmişdi.
Bəs onda bu işığı harda görüb o? Nədən ötrü bu işıq bu qədər doğma gəlir ona?
Beləcə, hər dəfə bu cür qaranlıq qədər intəhasız gecələrdə arvadının iynəli sözlərindən loxması boğazından keçməyən sərhədlərdə, zəhmətinin dəyərləndirilmədiyi iş günlərində o, həmin işıqla lap dinməz, ürəyində, gözləriylə, baxışlarıyla danışmağa başladı. Sən məni niyə belə yaratdın, ilahi? Nə üçün hamıda olan sifətləri məndən əsirgəmədin? Axı mən nədən ötrü, arvadımın gözləri doysun, ürəyi soyusun deyə qaz vurub, qazan doldura bilmirəm? Mənim nə günahım var ki, arvadımın gül kimi ömrü beş otaqlı deyil, bir otaqlı mənzildə çürüyüb gedir? Niyə bu adamlar sənə qovuşmaq istəmirlər, saflığa, təmizliyə can atmırlar? Neyçün insanlar məni anlamaq istəmirlər, neyçün?
İşıq isə susurdu. Qəribə bir təbəssümlə, sirlə, parıldaya- parıldaya təmkinlə onu dinləyirdi. Bir dəfə isə kişi o işığa cavab verməyə, dillənməyə, heç olmasa bircə kəlmə danışmağa məcbur elədi:
“Siz hamınız mənə qovuşacaqsınız.”
İşıq gülümsəyə- gülümsəyə yalnız bu sözləri dedi.
Bəlkə də həmin işıq olmasaydı o, arvadından əvvəl öləcəkdi. İndi isə hər şey tərsinədi.
Birdən kimsə onun qolundan dartdı:
- Deyirəm daha vaxtdı, gərək mərhuməni dəfn edək.
Arvadının qardaşıydı. O, key, süst nəzərlə qaynına baxırdı.
- Gəl, birinci sən yapış, gir tabutun altına.
Deyilənə əməl elədi. Sonra uzun müddət yenə özünə qapıldı. Birdə qəbiristanlıqda, arvadının qəbirini torpaqlayanda özünə gəldi. İblisi dəfn edirdilər. Demək bitdi, sona çatdı hər şey. Deməli, innən belə bir də heç vaxt o bu qadını görməyəcək, səsini eşitmyəcək nəfəsini duymayacaq. Bu imiş insanın ömrü. Mənasız, gərəksiz... Onda heç bu dünyada yaşamağa dəyməzmiş. Bəs bundan sonra o bu qadınsız neyləyəcək, necə yaşayacaq?
Bircə anın içərisində ürəyi elə sıxıldı ki, az qaldı köksündən qopararaq ağzından çıxa, yerə, hələ tam torpaqlanmamış arvadının qəbirinə düşə. O, birdən dəhşətli dərəcədə arvadı üçün darıxdığını hiss etdi. Görünür həqiqətən də o bu qadını- bu iblisi, Allahın lənətlənmiş, sevimli mələyini sevirmiş.
Beləcə rabitəsiz xatirələr, əlaqəsiz düşüncələr onu öz qoynuna aldı. Yenidən reallığa qayıdarkən özünü mənzillərinin qapısı qarşısında gördü. Gecə idi, adamlar baş sağlığı verir, sağollaşıb dağılışırdılar. O, tez- tez tələsik, dilucu vidlaşmağa başladı. Bircə bunlar tez çıxıb getsəydilər. Darıxırdı: həmin işıq üçün darıxırdı. Hamı dağılışandan sonra otağa keçib onunla danışmağa başlayacaq, dərdini yüngülləşdirəcəkdi. Bax, daha lap az adam qalıb. Cəmi üç- dörd nəfər.
- Sabah tezdən gələcəyik. Narahat olma, heç nəyin də fikrini çəkmə.
Qaynı idi. ən axırda bu sözləri dedi və çıxıb getdi.
O, mənzilin qapısını açdı. İçəri keçdi. Birdən dili- dodağı qurudu, gözləri qaranlıq gətirdi. Bəbəklərindən kürə kimi oynayan gözləri ilə bircə anın içərisində arvadının nəfəsi duyulmayan, səsi eşidilməyən otağı ələk- vələk etdi: həmin işıq yox idi.
Qəfildən hiss etdi ki, nəfəsi çatışmır. Ləng hərəkətlərlə yaxasının düyməlrini açmağa başladı. Ürəyindəki giziltinin səsini açıq- aşkar eşitdi. Kürəyilə qapıya söykəndi. Sağ əliylə sinəsini ovuşdurdu. Uzun bir müddət keçdi. Sonra, lap sonra ağır- ağır, asta- asta yerə kökməyə başladı.
Daha heç bir şübhə ola bilməzdi: həmin işıq ölmüşdü.

Qalmaqallı “Ulra. Kultura” mətbəəsi fəaliyyətini dayandırır

2007-02-04T14:41:00.000+04:00

Rusiyada kitab nəşri biznesinin azərbaycanlı milyarderin nəzarətinə keçməsi gözlənilir

Rusiyanın qalmaqallı nəşrləri və hakimiyyətlə çəkişmələriylə məşhurlaşan “Ultra. Kultura” mətbəəsi qapadılıb. Səbəb kimi baş redaktor İlya Kormiltsevin ağır xəstəliyi və maliyyə çətinlikləri göstərilir. Onu da qeyd edək ki, mətbəənin internet saytında yardıma ehtiyacı olan Kormiltsevin hesab nömrəsi də göstərilib.
İ.Kormiltsev görkəmli naşir olmaqla yanaşı, həm də tərcüməçi kimi tanınır. O, eyni zamanda “Nautilus Pompilius” qrupunun ifa etdiyi mahnı mətnlərinin müəllifidir. Onun rəhbərlik etdiyi “Ultra. Kultura” ölkənin ən diqqətçəkən mətbəəsiydi.
Bu mətbəə Kika Keyvin, Çarlz Mensonun, Aleksandr Proxanovun, Alina Vituxnovskayanın , Heydər Camalın, Stanislav Belkonskinin, Boris Kaqarlitskinin, qalmaqallı əsərlər müəllifi kimi tanınan Eduard Limonovun və başqalarının kitablarını nəşr etməklə, nonkomformist ədəbiyyatın özəyini təşkil edib. “JZL”, “Non Fictio”, “Russkiy drive”, “Overdrive” və sair seriyalar geniş məşhurluq qazanıb.
Mətbəənin populyarlığına onunla bağlı çoxsaylı qalmaqallar da az təsir göstərməyib. “Ultra.Kultura”nın 2003-cü ildə nəşr etdiyi ilk kitablardan biri moskvalı skinxed Dmitriy Nesterovun “Skinlər. Rusiya oyanır” kitabıydı. Bu nəşr kəskin reaksiya doğurdu, nəticədə Kormiltsev “İnnostranka” mətbəəsinin “İllüminator arxasında” kitab seriyası üzərində işini dayandırmlı oldu.
“Narkomanlığı və terrorizmi təbliğ etməsi” səbəbindən 2004-cü ildə “Ultra.Kultura”nın kitabları dəfələrlə satışdan yığışdırılıb. 2006-cı ildə isə pornoqrafiyanın qeyri-leqal yayılması ittihamıyla mətbəəyə qarşı cinayət işi qaldırılıb. Əslində, hakimiyyəti qıcıqlandıran “Allah Amerikanı sevmir” və “Marixuana. Qadağan olunmuş dərman” kitablarıydı. 2006-cı ilin iyulunda mətbəə növbəti qalmaqallı kitabların anbardan yığışdırıldığını bəyan etdi.
Mətbəənin qapadılmasının rəsmi səbəbləri, hələlik, elan edilməyib. Məlum olan budur ki, fevralın 1-dən “Ultra.Kultura” işinə xitam verir.
Qeyri-rəsmi məlumatlara görə, mətbəənin bağlanması onun daxil olduğu şirkətlər qrupunun satılmasıyla bağlıdır. Guya onun əsas ortağı olan Yekaterinburqun “U-faktoriya” adlı ən böyük mətbəə holdinqini AST alır, “Ultra. Kultura”nı isə yayım problemləri və maliyyə çətilikləri üzündən qapadırlar. AST-nin mətbuat xidmətindən hələlik, məsələylə bağlı heç bir şərh vermirlər. Qurumun maliyyə direktoru isə bu gün üçün heç bir belə bir alış-verişin olmadığını bildirib.
Bir çox kitab distribütorları hakimiyyətlə narazılıqlardan və qalmaqallı kitabların yığışdırılmasından sonra “Ultra.Kultura”nın kitablarını yaymaqdan imtina ediblər. Şübhəsiz, burada mətbəənin rəhbəri Kormiltsevin xəstəliyi və onun uzun müddətdir ki, Londonda müalicə alması da az rol oynamayıb.
Onu da deyək ki, AST şirkəti Rusiyada yaşay an məşhur azərbaycanlı biznesmen Telman İsmayılova məxsusdur. O, “Forbes” jurnalının “Rusiyanın ən varlı milyvrderləri” sıralamasında ilk yerlərdən birini tutub və maddi sərvətinin 1,5 milyard dollara çatdığı deyilir. Belə görünür ki, yaxın vaxtlarda şimal ölkəsinin kitab nəşri biznesi azərbaycanlı biznesmenin nəzarətinə keçəcək.

“Atalarda yorulan istedad uşaqlarda dincəlir”

2007-02-04T14:38:00.000+04:00

Rasim Qaraca

azadyazarlar@yahoo.com

Fransalı naşir Fransuaza Verni atalarının sənətini davam etdirən yazıçı uşaqlarının əsərlərindən ibarət qeyri-adi bir seriyanın nəşrinə başlayıb. Hətta bəzi nəşrlər tam bir yazıçı sülaləsinə həsr olunub - ata, ana, oğul, qız və s. əsərləri toplu şəkildə oxuculara təqdim olunur. Həmin nəşr alimlərin çoxdan bəri araşdırmaqda olduqları “istedad irsən ötürülürmü” sualının praktik olaraq cavablandırılması baxımından son dərəcə qiymətlidir. İstər naşirin, istərsə həmin seriyadan kitabları tədqiq edən mütəxəssislərin bu məsələyə dair qənaəti olumsuzdur - istedad irsən ötürülmür. Elm aləminə məlum olan həqiqət F.Verninin serialında öz təsdiqini tapıb: “Atalarda yorulan istedad uşaqlarda dincəlir”.
Fransa mətbuatında həmin bu nəşrlər ətrafında sürən müzakirələrdə yazıçı uşaqlarının, bir qayda olaraq, istedadsız olmaları, lakin yaradıcılıq mühitində yetişmələrinin onlarda bir sıra vərdişlər aşıladığı, həmin vərdişlərin, nəyin bahasına olursa olsun, ədəbiyyatda təsdiq olunmaq ambisiyasını yaratdığı öz ifadəsini tapıb.
Tarixdə musiqiçi ailəsindən yaxşı musiqiçilərin, həkim ailəsindən yaxşı həkimlərin, aktyor ailəsindən yaxşı aktyorların və s. çıxdığı haqqında nümunələr çoxdur. Lakin ədəbiyyatda, sən demə, məsələ başqa cürə imiş: ədəbiyyat mühitində yetişmək insanda, uzaq başı, sözə qarşı həssaslıq, sevgi öyrədə bilər, onlar ən yaxşı halda qrafoman ola bilərlər.
Məsələn, ata Aleksandr Düma hər zaman oğlunu yazıçılıq peşəsinə həvəsləndirməyə çalışıb, hətta buna nail olub, bir ara “Kameliyalı qadın” əsərini nəşr etdirəndən sonra oğul Dümanın şöhrəti atanı kölgədə qoyub. Lakin tarix hər şeyi yerbə-yer edib: nəhəng atanın müqabilində oğul Düma bu gün çox cılız görünür.
Yaxud “Taraskonlu Tartaren” əsərinin müəllifi Alfons Dodenin oğlu Leon, o qədər də istedadsız olmamasına baxmayaraq, tarixdə yazıçı kimi deyil, özünün intriqabazlığı, demokratiyanın qatı düşməni olması ilə qalıb. Halbuki yaşadığı dövrdə atasının ənənəvi üslubu ilə müqayisədə o, yenilikçi təsiri bağışlayırdı, oxucular tərəfindən sevilirdi.
Buna bənzər hadisəl Jül Vernin oğlu Mişelin də başına gəlib. Ancaq tarix Mişelin adını öz səhifələrində saxlamayıb.
Hətta məşhur Fransua Moriakın oğlu Klod Moriak istedadlı olmasına baxmayaraq, heç vaxt atasının təsirindən çıxa bilməyib, onun əsərlərində də bu özünü göstərib.
“Böyük Ata” kompleksini dəf edə bilməyən Klaus Mişel isə (Tomas Mannın oğlu) bunu etiraf edərək 1949-cu ildə 42 yaşında intihar edib.
Həmin seriyadan olan kitablar arasında Emis Kingsli və oğlu Martin Kingsli tandemi öz əksini tapıb. Mütəxəssislər bir qayda olaraq oğul Kingslinin uğursuzluğunu qeyd edirlər.
Bütün bu müqayisələrdən və sübutlardan çıxan nəticələri göz qabağındadır: yazıçı törəmələrinin ədəbi şöhrət dalınca qaçmaları qarşısıalınmazdır, onlar istedadın irsən ötürüldüyünə inanarlar. Tarix isə birmənalı şəkildə bunun əksini sübut etməkdədir - fransalı tədqiqatçıların qənaəti belədir.

Nobel mükafatı laureatları: Knut Hamsun

2007-02-04T14:35:00.000+04:00

Balaca Norveçin böyük yazıçısı

Yazıçı Azərbaycan dilində ilk dəfə kitab halında nəşr olundu

Bu günlərdə Norveç yazıçısı, Nobel mükafatçısı Knut Hamsunun seçilmiş əsərlərinin birinci cildi Nadir Qocabəylinin tərcüməsində Azərbaycan dilində çapdan çıxmışdır. Kitaba yazıçının “Aclıq” (1890) və “Viktoriya” (1898) romanları, 1899-cu ildə Rusiyaya və Qafqaza, o cümlədən Azərbaycana etdiyi səfərin təəssüratları əsasında qələmə aldığı “Nağıllar diyarında” (1903) yol qeydləri, eyni zamanda “Sirli dərd” hekayəsi (1891) daxil edilmişdir.
Nüfuzlu Norveç nəşrlərindən sayılan “Norveç ədəbiyyatı tarixi” (1974-1975) altı cildliyinin müəlliflərindən birinin fikrincə, Knut Hamsun Norveç ədəbiyyatının “ən istedadlı, ən məşhur və ən mübahisəli” nümayəndəsidir.
Hamsunun fikrincə, müasir Norveç ədəbiyyatının başlıca qüsuru psixoloji dərinliyə enə bilməməsində idi. “Norveç ədəbiyyatı” məruzəsində o qeyd edirdi ki, “Mahiyyətcə, materialist olan ədəbiyyat insanlardansa, dəyərlərə üstünlük vermişdir, demək, insanın daxili aləmiylə deyil, daha çox ictimai məsələlərlə maraqlanmışdır”. O, İbsenin, Börnsonun, Hyellanın, Yunq Linin xidmətlərini qiymətləndirməklə yanaşı, onların “psixoloji” deyil, “sosial” ədəbiyyat, “psixoloji şəxsiyyət” deyil, “xarakterlər” və “tiplər” yaratdıqlarını qeyd edir. Hamsuna görə, onlardan heç biri müasir psixoloji incəsənətin qarşısında duran vəzifələri həll etmək səviyyəsinə yüksələ bilməmişdir. O, qəti əmin idi ki, müasir yazıçı, hər şeydən öncə, səmimi psixoloq olmalı, “insanın qeyri-şüuri ruhi aləminin” təsvirinə diqqətlə yanaşmalıdır.
Şəxsiyyətin psixikasının təsvirində təhtəlşüuru başlıca amil sayan Hamsun elmə müraciət edir və öz düşüncələrinin təsdiqini alman alimi E.Hartmanın (1842-1906) əsərlərində, xüsusən də, “Təhtəlşüur fəlsəfəsi”ndə (1869) tapır. Lakin elm adamlarının nailiyyətlərinə hörmətlə yanaşan Hamsun hesab edirdi ki, sənətkar insanın daxili aləminə nüfuz etmək üçün daha geniş imkanlara malikdir, çünki o, müasir psixologiyanın insanda hələ də izah edə bilmədiyi bir çox cəhətləri kəşf edə bilir.
Hamsun ilk növbədə Strindberqi bu cür ədəbi istedadlara aid edirdi. O, Strindberqlə yalnız yazıçı kimi deyil, həm də özündə “mürəkkəb tipli çağdaş insanı” təcəssüm etdirən bir şəxsiyyət kimi fəxr edirdi. Dostoyevskinin psixoloji analiz məharəti də Hamsuna təsir göstərmişdir. Strindberq və Dostoyevskidən başqa ona birbaşa və dolayısı ilə təsir göstərənlər arasında Nitsşenin də adını çəkmək olar.
Nitsşenin təsiri altında Hamsunda onun özünün də daxil olduğu hansısa mənəvi elita, “mənəvi aristokratiya” haqqında təsəvvür formalaşmışdı. Hamsun öz əsərlərini də bu cür zərif və seçkin şəxslər üçün nəzərdə tuturdu.
Kitab “Aclıq” romanı ilə başlayır. Bu romanla Avropa ədəbiyyatına yeni, qüdrətli və özünəməxsus bir istedadın gəlişi hər kəsə aydın olmuşdur. “Aclığın” bədii xüsusiyyətləri, qəhrəmanın psixoloji durumuna yanaşma manerası Hamsunun yaradıcı bir insan olaraq müstəqilliyini ortaya qoydu. Hamsunun Kristianiyada keçirdiyi əzablı və qorxunc gənclik illərinin üzərindəki pərdəni bir az qaldırsaq, “Aclıq” romanını bir çox cəhətlərinə görə avtobioqrafik əsər də adlandırmaq olar. O vaxtlar yazıçının qarşılaşdığı buz kimi soyuq laqeydlik, insanların biganəliyi və daşürəkliyi büsbütün romana köçürülmüşdür. Onun aclıqdan fiziki əzab çəkən qəhrəmanı ətrafdakıların tam etinasızlığı ilə qarşılaşır. Hamsunun sözlərinə görə, o bu əsərdə “ardıcıl olaraq aclıq keçirən insanın özünəməxsus ruhi-mənəvi həyatını, əsəb sarsıntılarını təsvir etməyə səy göstərib”. Əsərin qəhrəmanının hərəkətlərindəki paradoksallıq və gözlənilməzlik yalnız fizioloci aclıqla bağlı deyil. O sanki iki aləmdə - gerçək və özünün uydurduğu xəyali aləmdə yaşayır. Bu ikilik romanın adında da özünü göstərir: Onun qəhrəmanı korlanmış, pozulmuş dünyada yalnız fizioloci deyil, həm də təbii insani münasibətlərə ehtiyac duyaraq mənəvi aclıq keçirir. Qeyd etmək lazımdır ki, əsərin simpatik-ironik üslubu yazıçı ilə qəhrəman arasında üzvi bağlantı yaradır. “Aclıq” Hamsuna böyük şöhrət qazandırmışdır, roman çap olunduqdan sonra o, peşəkar yazıçı həyatına qədəm qoymuş, istedadı cilalanaraq püxtələşmişdir.
Kitabdakı ikinci əsər olan “Viktoriya” romanı yeni dövr dünya ədəbiyyatında məhəbbət mövzusunda yazılmış ən yaxşı əsərlərdən biridir. Dəyirmançı oğlu Yuhanneslə ağa qızı Viktoriyanın uğursuz məhəbbətini Hamsun böyük ilham və yüksək poetizmlə qələmə almışdır. Zəmanə, sosial maneələr, qəhrəmanların şəxsi həyatında baş verən dəyişikliklər bir-birini sevən iki gəncin məhəbbəti qarşısında acizdir. Hamsunun bütün qəhrəmanları kimi, Yuhanneslə Viktoriya da mürəkkəb xarakterə malik şəxsiyyətlərdir, onların incə və həssas qəlbə, eyni zamanda yüksək mənəvi keyfiyyətlərə, həssas və məğrur insanlara xas ziddiyyətli təbiətə malik olması əsərə emosional-psixoloji məzmun verir. “Viktoriya” bu gün də Hamsun pərəstişkarlarının ən dəyərli əsərlərindən biri olaraq qalır. Bu əsəri ədibin özü də yüksək qiymətləndirmiş və təsadüfi deyil ki, böyük qızına Viktoriya adını vermişdi.
Kitabda yer alan üçüncü əsər “Nağıllar diyarında” oçerkidir. 1899-cu ilin payızında Hamsun Rusiyaya, Qafqaza və Azərbaycana səfər etmiş, 1903-cü ildə o, səfər təəssüratlarından bəhs edən “Nağıllar diyarında” adlı yol qeydlərini qələmə almışdır. Dərin müşahidəçilik qabiliyyətinə, incə yumor hissinə və güclü ironiyaya malik Hamsun ucsuz-bucaqsız Rusiya çölləri, başı göylərə çatan Qafqaz dağları, köhnə Tiflis, neft Bakısı, buranın insanları haqqında olduqca maraqlı fikirlər söyləmişdir. Yazıçı kazak çölünün özünəməxsus stixiyasından, Qafqaz dağlarının füsunkar gözəlliyindən, Azərbaycandakı şoran çöllərindən eyni məhəbbətlə bəhs edir. Hamsun öz oçerkində Moskva Kremli, Tiflisdəki “Asiya Məhəlləsi”, Bakıdakı “İçərişəhər” və Suraxanıdakı “Atəşgah” haqqında da Azərbaycan oxucularının hədsiz marağına səbəb olacaq fikirlərini açıqlayır. Onun bədnam qonşularımız haqqında qələmə aldığı müşahidələri və fikirləri də maraqlıdır: “Şərqdə bizə dedilər ki, yəhudi on yunanı aldada bilər, erməni isə həm yunanları, həm də yəhudiləri aldadır”. Əsər real hadisələrə əsaslanan yol qeydləri əsasında yazılsa da, yüksək sənətkarlığı, bədii-estetik dəyəri, incə yumoru və lirizmiylə seçilir.
Kitaba daxil edilən sonuncu əsər “Sirli dərd” hekayəsidir. Hekayə cinayət törətmiş bir adamın cəzanlandırılmadığı üçün etdiyi qəribə hərəkətlərdən bəhs edir. Bu hekayəsində də Hamsun öz yaradıcılıq prinsipinə sadiq qalaraq insan psixikasının dərin qatlarını açmağa çalışır.
Knut Hamsunun kitabını şəhərimizin mərkəzində yerləşən kitab mağazalarından, eyni zamanda “Alma” və “Reytinq” qəzetlərinin redaksiyalarından əldə edə bilərsiniz.

Kitab-loto

2007-02-04T14:30:00.000+04:00

Nərmin Kamal

İnsan həyatı kibrit qutusuna bənzəyir. Ona ciddi munasibət - gülüncdür, qeyri-ciddi munasibət - təhlukəlidir....
Runeske Akutaqava, "Dəlinin qeydləri"

Musiqidə əsəri yazan bəstəkar və onu musiqi alətində ifa edən ifaçı olduğu kimi, sözlü sənətdə də iki incəsənət tələb olunur: müəllif incəsənəti və oxucu incəsənəti. Musiqidə ifaçılıq sənətini öyrədən dərsliklər olduğu kimi, oxucular üçün də kitab oxuma sənətini, oxunun növlərini, oxunu pozan patalogiyaları izah edən kitablar var. Məsələn, S.Povarninin “Kitabı necə oxumalı?”, U.Ekonun “Oxucunun rolu” kitabı. Onlar ideal oxucu, bir insanın niyə oturub kitabı oxuya bilməməsi, yalnız ilk və son səhifəsini oxumaqla məzmunu haqda fikir yürütməsi, oxuyanda diqqətinin başqa yerlərə getməsi kimi oxucu incəsənətinin bir sıra detallarından söz açıb, ancaq kitabdan üz çevirmiş bütöv bir toplumu kitaba gətirməyin yolları barədə heç nə yazmayıblar. Ona görə də oxucu incəsənəti haqda bu kitabların arxa səhifəsində qeydlər üçün nəzərdə tutulmuş yeganə ağ kağıza gərək hərəmiz öz təhlil və təklifimizi yazaq:
Kitabı müqəddəsləşdirmək yaramaz işdir. Avropa xalqları sxolastika dövründə kitabı elə müqəddəs bilirdilər ki, hətta nigahdan kənar doğulmuş uşaqlara kitablara - əlyazmalara yaxınlaşmaq, toxunmaq qadağan idi. Azərbaycanlılar da kitabları yuxarı başa - rəfə yığır, bir otağa qapayır, qapısını bağlayır, illərlə qoruyur, nəsldən nəslə ötürür, göz bəbəyi kimi qorumaq lazım olduğu haqda bəyanatlar verir, gülün üstünə gül qoxlamayıb, köhnə kitabları yeni kitablardan üstün tutur, ancaq oxumurlar.
Azərbaycanlıların kitabdan uzaq olmasının səbəblərindən biri ola bilsin ki, tarixən köçəri deyil, oturaq olmalarıdır. Oturaq xalqların mədəniyyətinin daşıyıcısı, keysi abidələr, köçəri xalqların mədəniyyətinin daşıyıcısı, keysi isə kitabdır. Qədim yəhudi mədəniyyəti ona görə kitaba əsaslanırdı ki, qədim yəhudi xalqı köçəri idi. Ərəblər də köçəri sivilizasiya olduqlarından onların mədəniyyəti “biliklərin qabı” kimi kitaba və yazıya əsaslanır. Misirlilər isə oturaq olduqlarından öz tarixlərini obelisk - daş sütunlara yazırdılar. Azərbaycan toplumunu əmələ gətirən xalqların etnoqrafiyasında çoxsaylı yazılı abidələr var, onlar kağıza, kitaba deyil, yazılı abidəyə üstünlük verirdilər. Türklərin Tanrıçılıq dini, qam-şamanlığı da kitaba əsaslanmır.
Digər tərəfdən, Azərbaycan folklorundakı zəngin yuxuyozumları göstərir ki, bizim xalq mahiyyətcə yatağan, yuxuyameyllidir. Kitabları ən çox satılan italyan sayılan U.Ekonun “Lettore modello”sunda isə deyilir ki, ideal oxucu - yuxusuzluqdan əziyyət çəkən oxucudur.
Mən azərbaycanlıların kitab sevməməsini özümə yuxarıdaki kimi izah edirəm, onları yaxınlaşdırmağın isə ilk mərhələsini oyunsuz və kələksiz təsəvvür etmirəm. Uşaqlığıma dair bir xatirə nümunəsində sizə öz təklifimi açıqlayacağam. Vaxtilə düşbərə, xaş, bozbaş kimi ciddi yeməkləri yemirdim, ən zəhləm gedən xörək isə düşbərə idi, onu yaxın buraxmırdım. Ailə, nəinki ailə, bütün “İskra” küçəsi baş sındırırdı ki, bu cür dadlı milli xörəyi bu ağzının dadını bilməyən uşağa necə yedirdək? Axırda qərar qəbul elədilər, düşbərələrdən birinin içinə noxud qoydular, noxud kimin qabından çıxsa, onun arzuları çin olacaqmış. Mən düşbərəni noxudu tapmaq məqsədilə yeməyə başladım, noxud tapıldı, onu tapandan sonra yeməyi yarımçıq qoydum, hər halda düşbərəyə alışdım. İndi o uşaq böyüyüb elə bir ölkədə yaşayır ki, orda kitabı sevmirlər; böyük uşaq təbii bir qərar çıxarır ki, kitabların arasına pul qoyaq, kitablarla lotoreya oyunları keçirək, onda azərbaycanlılar pula çatmaq məqsədilə də olsa, kitabı oxuyacaq, ona alışacaq, hətta uşaqlarının adlarını Kitabəli qoymağa başlayacaqlar.

Özündən qaçmaq olmur

2007-02-04T14:18:00.000+04:00

Kənan Hacının gələcək kitabına ön söz

Əsəd Cahangir

Elə adamlar var ki, onları ilk dəfə nə zaman gördüyünü dəqiq xatırlarsan, ili, ayı, günü, hətta saatınacan. Elələri də var ki, yaddaşına hissolunmadan girərlər - gözə soxulmadan, “mən də varam, korsunuz, niyə məni görmürsünüz?!” deyə qışqırıqsız, yazısı, zamanla tanıdığın, dəyərləndirdiyin səbri, təmkini, inadıyla… Və bir gün başa düşərsən ki, söz Bu Adam üçün vasitə yox, məqsəddir, əyləncə, peşə, sənət yox, qaçılmaz tale, pozulmaz alın yazısıdır.
Kənan Sözə möhür kimi alın basanlardandır. Hər onu görəndə alnındakı bu möhürün izlərinə bir az da kədərlə baxıram. Fikrimdən dəfələrlə özümə verdiyim bir sual keçir: “Bu nə söz sevdasıdır axı? Ondansa torpaq əkib-becərmək, yaxud konfet sexində işləməyin daha faydalı olmazdımı?”. Amma sualı vermir, eləcə fikrimdən keçirirəm… Çünki dünyada Allahdan aşağı heç kimi, sevgidən başqa heç nəyi olmayan bu buzovnalı balasının sözə ilahi pərəstişində qəribə bir şey də görmürəm. Axı o, çoxlarından fərqli sözlə ilişgisini əngəlləyəcək maneələrdən azad birisidir.
Gənc şair son illər geniş yayılmış yapon hoqquları tərzində yazdığı bir şeirində deyir:

Tale başım üstdə səma kimidi,
qaçıram, hey qaçıram…
altından çıxa bilmirəm.

Bu üç misradan bir kitab bağlamaq olar, taleyin qaçılmazlığına dair kitab. Bundan minillərdir ki, yazılıb, yazılacaq da, amma Kənan məlum-məşhur, total və fatal fikri özəl biçimləyib. Əslində, yeni söz yoxdur, onun yeni biçimləri isə sonsuzacandır. Söz dərzilərinin hesabına bu əskidən əski gəlin təzədən təzə don geyər.
Şöz odur ki, səni yanından min yol etinasız keçdiyin, fikir vermədiyin şeylərə yeni gözlə baxmağa vadar etsin. Hər dəfə onun yanından keçəndə onunla ilgili sözü də anasan. O öz müəllifinin düşüncəsindən çıxıb səninkiləşə, yaddaşının bir küncündə də olsa, aşiyan qura.
Kənanın bu hokkusunu oxuyan kimi də bilirsən ki, daha göylərə bu misralarsız baxa bilməzsən. Alın yazın kimi bu misralar da hara getsən, başın üstündə olar. Aylar, illərlə, bəlkə də ömürlük bu misraları zümzümə edər, onların havasıyla gedərsən, amma yol bitməz, tükənməz, hara qaçsan da, altında durduğun göylər kimi… Füzulinin “Deyil bihudə gər yağsa, fələkdən başimə daşlar, binasın tişeyi-ahimlə viran etdiyimdəndir”, Müşfiqin “Tərlansan, göydən enməzsən, torpaqlarda sürünməzsən, mən dönsəm də sən dönməzsən, yaşa, könül, yaşa, könül”, Vahidin “Girmə, ey aşiq, diyari-məhəbbət bəlalıdır, nə ibtidası var, nə də bir intəhası var”, Ramiz Rövşənin “Bu zalım dünyayla neyləyəcəksən, necə çıxacaqsan öz qabığından”, yaxud “Hamı günahkardı dünyada, amma dünyada heç kimin günahı yoxdu” misraları və neçə-neçə şairin, neçə-neçə misrası kimi…
Hərənin yaddaşında bir söz ağacı olar, hər yarpağı bir misra. Elələri də var ki, on kitabından bir yarpaq da çıxmaz. Kənanın bu misraları ilə söz ağacımda üç yarpaq da puçurladı.
Onun hikmətlə aşılanmış şeirlərini oxuyanda bir qənaəti təsdiqlərsən. Şair kimdir? Quşu, ağacı, hətta daşınacan bütün dünyanı canlı görən kəs. Gözünü dünyaya açıb dəmir-beton texnologiyası, urbanistik sivilizasyon içində şaşıran əski çağ adamı! Gözəl yurdunun nerədən daranmasını insandan - Qaraca Çobandan daha öncə sudan, ağacdan, itdən, qurddan soran Qazan xan. Cavabında su susar, ağac dil açmaz, it hay verməz, qurd ulamaz. Hətta qaracalar da öz aralarında dil tapmaz, bir-birini anlamaz. Qloballaşma çağırışlarına rəğmən, dünyanın vəhdəti, ahəngi anbaan pozular… Və burdan gerçəkləşməsi günbəgün daha mümkünsüz şair sevdası başlar - əski dil və ruhu restavrasiya cəhdi. Ənənəvi şair tənhalığı və bu tənhalıqdan doğan ağrının özülündə duran da yəqin ki, budur - şairin əski içi ilə modern dışarı arasındakı uçurumdan doğan əlacsızlıq.
Dünyaya mifopoetik duyğusallıq açısından baxan Kənan daş, ağac, quş dilindən tərcüməçi, onun şeirləri isə daş, ağac, quş dilindən çevirmələrdir. Ən dahi tərcüməçi orijinalı olduğu kimi çevirə bilməz, ən istedadlı şair də daşın, ağacın, quşun dilini adam dilinə çevirməkdə acizdir. Onun gücü uzaqbaşı bu adamüstü dilə başqalarından bir az çox yaxınlaşmağa yetərlidir. İlk baxışdan qəribədir, amma əsil poeziya bizi adamlıqdan çıxarar, gəl ki, heyvan ayaqlarının altına salmaq yox, mələk qanadlarının üstünə qaldırmaqla. Kənan da aşağıdakı şeirində ağacca düşünüb, adamca danışır.

Sınmış budaqlardan
Qan damcılayır
yarpaqlar tökülür göz yaşları tək
son dəfə torpağı
sıxır ovcunda
erkən quruyan ağac

İnsan öz dilində danışar, quş öz dilində səslənər, ağac öz dilində cilvələnər, daş isə… Daşdan ötə sükütün dili başlar. O dilsiz dili insanın da, quşun da, ağacın da, daşın da anlamaq gücü var. O dilsiz dildə insan quşa, quş ağaca, ağac daşa, daş da insana dönər. O dalğa yox, enerjidir, onu kənardan eşitmək yox, içdən duymaq olar. Amma dünyanın ən ünlüləri belə, əslində həmin vadiyi-vəhdət dilini sonacan bilməyib, hətta Sokrat, yaxud Şəms Təbrizinin özü belə… Əgər bilsəydilər, danışmaz, sükut edərdilər və onların adını bilməzdik. Olsun ki, bu dili bilənlər olub, sadəcə biz onları bilmirik, çünki sükut içində gediblər. Axı demək yazmaqdan, sükut hər ikisindən ciddidir.
Modern çağın milyardlarla insanı kimi Kənan da unudulmuş o dili bilmir, amma onun nə vaxtsa var olduğunu şair olaraq duyur. Dilə gəlməyən o dil əslində bir Allah, bütün dünyanı içdən qapsayan və ona həyat verən bir səs, təvazökar bir işıqdır! Texnogen eranın vur-çatlasınında getdikcə daha eşidilməz olan bu səs indi yalnız içimizdə dillənər, neon lampalarının gözqamaşdırıcı parıltısında getdikcə daha görünməz olan bu işıq indi ancaq virtual dünyamıza nur saçar:

Dünyanın hər yerində
eyni dildə ağlayır uşaqlar
eyni dildə çağlayır sular
uşaqların heyrəti önündə
susmağı öyrənir böyüklər
eyni dildə susur
dərin quyular
… dünyanın hər yerində
eyni dildə danışır
sirri qoruyan sükut
Dünyanın hər yerində
eyni dildə danışır Allah

Kənan dünyaya bu adamüstü dil məntiqi ilə yanaşır. Onun poetik universumunun ənənəvi dil və düşüncə məntiqinə zidd bütün paradoksal sonucları, metaforik kəşfləri də bu “məntiqsizliyin” məntiqindən doğar:

Vətəni sevgimiz yox,
Nifrətimiz xilas edəcək.
Yaxud,
insanlar
vətəndə yaşamağa
məhkum olunmuşlardı..
Və yaxud,
Uşaqlığımı
köhnə evimizin
eyvanına əyilən
ərik ağacının kölgəsində
dəfn etdim
indi o yerdə bir kötük qaralır
başdaşı əvəzi…
Və nəhayət,
Alışan gündüzün
külüdür gecə
bu kül altda
köz kimidir
ulduzlar

Kənan şeir də yazır, ədəbi-publisistik məqalə də, hekayə də… Bu nədir? Universal istedadın təzahürü, yoxsa hələ külçə halından çıxıb emal olunmamış istedad? Yəqin ki, ikincisi. Amma əsas janr dağınıqlığı yox, özünüaxtarışlardır, bəzən uğur, bəzən uğursuzluqla nəticələnən axtarışlar. Gənc yazarın külçə istedadının esse, məqalə, hekayə kimi məhsullarında da hələ ki, onun şairliyi aparıcıdır. Bəlkə də vaxt gələr bu şeir, esse, məqalə və hekayələrin müəllifi öz qəti janr məcrasını tapar, bəlkə elə ömrünün axırınacan məcrasız sellər kimi axar. Bu barədə qəti hökm imkansızdır. Nədən yazır-yazsın, hansı formanı, hansı janrı seçir seçsin, biz uzaqbaşı ona Allahın, xeyirin, işığın, sevginin, gözəlliyin tərəfində durmağı arzu edə bilərik. Amma, bizcə, bir məsələ şübhəsizdir: o, öz estetik kredosunu müəyyənləşdirib, seçimini eləyib, yaradıcı kəsin önündə duran ilkin işi həll edib. Şeirlərindən birində, bir qədər də satirik dillə hətta öz estetik kredosunu bəyan da edib:

Bas səsilə şeir oxuyur
arabir gəyirir
şeir, nə şeir?!
leş qoxuyur
deyəsən şeiri turp yeyə-yeyə yazıb
indi də bizi tərifləyib
başımızda turp əkmək istəyir

Gözəllik sevgisi və eybəcərliyə ikrah! Bu estetik etiqad Kənanın bəlkə istəsə belə, cazibəsindən qopa bilməyəcəyi yer, altından çıxa bilməyəcəyi göylərdir. Bu günkü mətbuatda isə nə yeri, nə göyü qaralamadan çoxlu adlar səslənər, amma ad hələ imza, mətbuata çıxmaq hələ ədəbiyyata gəlmək deyil. Çoxunu yadda saxlamaq da çətin, zatən yadda qalası elə bir işləri də yoxdur. Yəqin bəzilərinin yadda qalmaq, seçilmək üçün elədikləri cığallıq da bu üzdən: kömürə ağ, qatığa qara söyləmək, kiməsə ilişmək, kiməsə öcəşmək, kimisə təhqir etmək, klassikləri suçlamaq, Peyğəmbərə həqarət, hətta Tanrının özünə belə əl aparmaq!
Bəziləri isə vicdanını qovluğa qoyub qoltuğuna vurar, əyilə-əyilə kabinetlərə girib-çıxar, mənsəb sahiblərinin özləri bir yana, dünyasını dəyişmiş cədd-əqrabasına belə yalmanar, bir, iki, üç, yüz yol, axır ki, amaclarına yetər, öncə ödül, dalınca iş, sonra ev alar, gələcəyinə də fəxri məddah adı, simasızlıq şöhrəti ordeni almağı düşünərlər. Siyasi mənsubluğundan tutmuş ədəbi-estetik mövqeyinəcən hər şeyi bir qırpımda dəyişən bu dəstənin də yazdıqları bir şey olmaz. Çünki istedad haqq aşiqliyi, həqiqət sevgisidir, buqələmun ürəyi onu duymaz. Birincilərin aşırı eqoizmi və ikincilərin aşırı simasızlığı əslində bir medalın iki üzüdür. Amma üzdən ayrı olsalar da, Siam əkizləri kimi kürəkləri bitişikdir - hər ikisinin mahiyyətində eyni mən+fəətpərəstlik durar, hər ikisi özlərini Sözdə yox, sözdə Özlərini axtarar. Kənan nə onlardandı, nə də bunlardan.
Söz isə Tanrı kimidir, təkəbbürü sevməz, saxtakarlığı bəyənməz, fədakar aşiqlər, kamikadzelər istər. “Məni sevirsənsə, son köynəyini ver, axır tikəni böl, hər şeydən, hamıdan əl çək, canından belə keç, ardımca qoş!” söylər. Və özünü bu hökmə İsmayıl itaəti, İsmayıl imanı ilə qurban verənləri ən gözlənilməz yerdə, ən son anda müjdələr. Kiminin buna dözümü yetər, kiminin yox. Nə xoş ki, özünü Sözün hökmünə təslim edənlər də var. Kənan Hacı da onlardan biri…
Kənan bu çağ yanğını içində dilsiz itaətlə gözlərini yumub, qurbangah daşının üstünə uzanan İsmayıla bənzər, başının üstündə sərt həyatın laqeydlik xəncəri. Tanrı isə ilham mələklərinin qanadlarında elə hey söz müjdəsi göndərər, misra-misra… “Məhəmməddən artıqmısan? Ona ən böyük hədiyyəm Söz oldu” deyər. Onun buna səbri yetərmi, günlərin bir günü dözməyib, Şeytan və onun yer üzündəki xəlifələri tərəfə keçməz, sağa, sola sapmaz ki? Deyə bilmərəm. Amma hansısa tərəddüd anında başını qaldırıb, səmaya baxsa, ulduz-ulduz hərflərlə bu sözləri oxuyacağına əminəm:
Özündən qaça bilməzsən…

Pif-Paf

2007-02-04T14:12:00.000+04:00

Həmid Herisçi

Tanınmış yazıçı Həmid Herisçinin “Nekroloq” - sonsuz romanlar silsiləsindən ilk ötən il işıq üzü görüb. Oxucular arasında böyük marağa səbəb olan silsilənin növbəti romanı kitab halında çapa hazırlanır. Qurban Səidin (Əsəd bəy Nessenbaum və ya Yusif Vəzir Çəmənzəminli) qələmə aldığı və dünyanın 40-dan artıq dilinə tərcümə olunan məşhur “Əli və Nino” romanının dekonstruksiyası üzərində qələmə alınmış yeni roman “Əli ilə Nino” adlanır. Əsərdə əvvəlki romanın azərbaycanlı, gürcü və erməni qəhrəmanları Azərbaycanın ikinci müstəqilliyi dövründə yenidən dirilirlər. Bu dəfə həyatın dibi, qaranlığı onlar öz qara-gerçək talelərinə qovuşdurur. Sonucda oxucu Azərbaycanın, bir az da irəli getsək, üç xalqın QARA kitabı ilə üz-üzə qalır…
Romandan bir parçanı sizlərə təqdim edirik.

***

- Görmürsənmi Əlixanı? Gözünün qabağındadı ki, - Nino yaxası açıq sinəsini irəli verib, qucağındakı tifil küçüyü yuxudan oyatmaq istəmədi, onun yumşaq sarı tüklərini tumarladıqca gözlərini beş-altı dəfə yumub açdı, yumub açdı. - Yıxıl öl! Qal mələyə-mələyə! Hamının acığına mənlə yatacaq bu şeytan balası. Mənlə! Sözü bircə dəfə deyərlər! - Nino hərəkətsiz zamanı tələsdirərək, elə indidən həmin yuxunun şirin görüntüsünü öz gözəl sifətində canlandırır, yaşıl gözlərini yumub açır, sanki bilə-bilə, Həmidin atasının goruna od qoyurdu.
- Hanı o? Göstər mənə görüm, - Kinayəli baxışlarını gözəl Ninodan güclə ayıraraq, televizora sarı baxan Həmid, az sonra peşman oldu. Mavi ekranda göstərilən “Doktor Lektor” bədii filminin ruscadan azərbaycancaya tərcüməsi onu bir zərrə qədər sevindirməyib, daha da əsəbləşdirdi. O, üzünü turşudaraq, məcbur qalıb yenidən Ninonun sərt sifətinə zilləndi… Avropalılar nə deyirsə desin, lap qoy Sergey Naçaryanı gerizəkalılıqda ittiham etsinlər, ancaq o Nino barədə bəlkə də düzgün olaraq, şəkki-şübhəyə düşüb - qadına inanan səfehdi, vəssəlam! Söhbət gəlib qadınların hiyləgərliyi üstə çıxdısa, necə deyərlər, “açaq sandığı, tökək pambığı” - Sergey hələ iki-üç yaşındaykən, yaşadığı Aruşanovka məhəlləsində qəribə bir əhvalatın canlı şahidi olmuşdu… Həyətin düz ortasında bir dəstə adam hay-küy salıb qışqırır, qana bulaşmış körpə uşağı növbəylə əlləri üstə alaraq, onun pəncərədən düşüb zədələndiyi xəbərini həyacanla bir-birilərinə ötürürlər. Körpənin anası, gözü yaşlı rus qadını, hıçqırıb ağlayır, balasını xəstəxanaya çatdırmaqdan ötrü taksi axtarır … Ninonun kinli sifətinə baxan Sergey, yalnız indi, aradan gör neçə il ötdükdən sonra, həmin mənzərənin sirrinə agah oldu - bəlkə… bəlkə, həmin o hadisə tamam başqa cür baş verib, əslinə qalarsa, körpəsini pəncərədən atıb öldürən rus qadını - köpəyin qızı, ətrafındakı sadə insanları ancaq aldatmaq istəyib?... Paslı yaddaşının ən köhnə xatirəsinə indi, bax bu cür, başqa gözlə baxmaq, ona yeni izahat-yozum vermək, Sergey üçün tam gözlənilməz oldu. Bu halda, onun yaşadığı adi həyat, elə ilk dəqiqələrdən kor təsadüflərdən azad imiş; işə bir bax, yazıq Sergey yaşadığı elə ilk saniyələrdən poxa düşübmüş, şahid kəsilibmiş Bakı şəhərinin şər-xata əməllərinə. Vallah, Sergey yox, lap tam yad birisi olsun onun yerində, özün fikirləş, kim istər ki, yaşadığı həyat elə ilk saniyələrindən cinayətə bulaşsın, gizlin-gizlin həmişə bu xətt boyunca inkişaf edərək, lap axırda cəhənnəmin qır tiyanına gətirib çıxarsın öz sahibini?... Mövzunu azca dərinləşdirsək, Bakının ən müqəddəs əfsanəsi - qoca atanın öz qızını zorlamaq istəyi, zavallı qızcığazın yaşadığı Qız qalasından aşağı atılıb, Xəzərə qərq olması, dünyanın ən oğraş hekayəsi deyilmi bəlkə? Əfsanədə şübhəli məqamlar var, nə desən mümkündü, ola bilsin qoca padşah öz qızını zorlamağı bacarıb… Sonrasına keçək. Məyər, Sergeyin uşaqkən gördüyü bayaqki hadisə, Qız qalası barədəki əfsanəni bittə-
bittə təkrarlamırmı, həə? Hər iki halda ortada pəncərədən atılmış qız uşağının meyidi var… Əfsanə isə yenə də əvvəlkidir…Əvvəlki… Hər yeni nəsil onu bir başqa cür yaşayırmış fəqət. Qədim əfsanələr hələ ki, ölmədiyini, unutma, ortalığı bəzəyən insan meyidləri ilə təsdiqlədiqləyir həmişə…
Gözlərini Ninonun şəhvətli baxışlarından kənara çəkməyən Sergey Naçaryan, pox yemiş ördək kimi dərindən udqundu, doğma balasını tələf etmiş həmin o rus qadınıyla Ninonu bircə anlığa eyni sifətdə görüb, - saya bilərsən! - təəccübdən on-on beş saniyə hərəkətsiz qaldı. Qız qalası haqdakı şübhəli əfsanənin doğmalığı da hiss olundu Nino Kipianinin bütün digər hərəkətlərində. Fikrin özünə getməsin, onun zərif dodaqlarından çıxan siqaret tüstüsü həddən artıq ağıllıdır, yaxşı bilir hansı sirlərin üstünü örtdüyünü…
- Özün bilərsən Əlixan cəhənnəmin hansı küncündədi indi, Ninocan. Hələ ki, bizim başqa qonağımız var, - “Ayna” qəzetinin müxbiri cənab İlyas Ərnəfəs! O, Əlixanın nekroloqunu yazmağa gəlib, sualları var sənə, madumazel Nino. - Sergey, sol əlini alnına doğru gətirib, barmaqlarının ucuyla saçlarını geri daradı. Sakitləşib yerindən qalxdı, kimsənin görmədiyi qonağı Ninoya təqdim etməyi özünə borc bilib, partiyamızın rəhbəri Lenin kimi sağ əlini, otağın gözlə görünməyən qaranlıq küncünə doğru uzatdı.
- İlyas bəy, sizə bir duzlu-məzəli əhvalat danışacam, ancaq bəribaşdan xəbərdarlıq edirəm, sonra məndən inciməyəsiniz haa! - Sergey şişman dodaqlarını marçıldadıb, nitqinin ahəngini dəyişdiyindən, kriminal mövzunu xırdalayan teleaparıcıları xatırladırdı, - Jurnalist babasız, şəhərdə girmədiyiniz deşik qalmayıb, Bayıl qazamatında ölüm korpusunun mövcudluğu yəqin ki sizə bəllidir. Qadasınaldığım sovet dövründə kimiydi, həə, onun rəisi? Latış balası polkovnik İmant Ziedonis! Edam hökmlərinin çoxunu, sən bilərsən, Bayılda ancaq… ancaq bax, bu latış balası icra edir, iki addımlıqdan atdığı bircə atəşlə dustaqların təpəsini dağıdırmış. Millətimiz azadlığa çıxdığı vaxt, göy guruldadı, şimşək çaxdı - İmant Ziedonisin arıq götünə bir təpik vurub onu ağdamlı balası mayor Ədalət Əsgərovla dəyişdilər; mayor da ki, nə mayor - boyu iki metrə, qara bığları dörd kilo. İşi düyünə düşəndə, bircə arzusunu açıq şəkildə hamıya söyləyərdi: “Pis adam olmaq istəyirəm!”… İlk ölüm hökmünü icra edərkən bilmirəm nə oldusa, mayor Əsgərov naşılıq göstərdi, “TT” tapancası əlində titrəyib əsdi, nədi… cinayətkarı öldürmək əvəzinə, onu yaraladı… Nazirliklərə girib-çıxan tanış-tunuşlarımdan, Torpaq Komitəsinə əli girən dostum Məhərrəm kişiylə çayxanada eşitdim ki, indi həmin mayorun halvasını çalıb, yerinə bir başqasını təyin etmək istəyirlər, ortada bir balaca pul söhbəti var, vəssəlam! Nə yapışıbsınız ee jurnalistikadan-zurnalistikadan, bəlkə bu vəzifəyə gedəsiniz, İlyas bəy? Maaşı da var, şabaşı da… Əlixan kimilərin nekroloqunu yazmaqdan nə çıxır ee indiki dəli zəmanədə? Götür qələmi əlinə, mərhum prezidentimizi, onun məşhur “domino siyasəti”ni tərifləyib, göyün lap yeddinci qatına çıxart, xariclə ticarətdə müsbət saldomuzu hesabla… Yenə də pul girməyəcək boş cibinə. Mən deyən işdə isə…
- Siz deyən işdə, inanın, mən tapancanı çaşıb öz alnıma dirəyərəm, taleyimdən kənara çıxammıram, mənimki Əlixan kimilərin nekroloqlarını yazmaqdır, vəssəlam. - İlyas oturduğu kreslodan ayağa qalxıb, otağın ortasındakı dəyirmi masaya yaxınlaşdı. Kral Arturun orta əsrlər cəngavərləri kimi hərəkət edib, cümləsinin əvvəlini hamıya, axırını isə kraliçaya - yəni, Nino Kipianiyəyə ünvanladı. - Düz demirəmmi, xanım? Əlixanın intihar edib özünü öldürməyi haqda tanınmış ziyalılar arasında minbir şaiyə dolanır, yazıçı Çəmənzəmlinin sağ qalmış övladları doğma ataları sayır onu… Düzü, inanmağım gəlmir buna.
- O, intihar etmək xəyalını həmişə pencəyinin döş cibində gəzdirib. “Məhsul” idman cəmiyyətində güləşdiyi idmançılar da dediyimi təsdiqləyər, Əlixanın onlardan gizli sirri olmayıb. - Nino udqunub bircə saniyə nitqinə ara verdi. Bu inadkar qadın hələ də orta əsrlər kraliçasına bənzəməkdəydi. - Heç yadımdan çıxmır, bir kərə, Rövşən Cavadov qətlə yetirildiyi günün sabahısı, Əlixan elə mənim gözlərim önündəcə, cibindəki tapancasına əl atdı ki, alnına bir güllə çaxsın. Allah üzümə baxdı - o dəhşətli gecə mən ehtiyat eləyib həmin tapancanı hər ehtimala qarşı yataq odasında gizləmişdim. Tapanca yerinə, ağcaqanadlara qarşı işlədilən İran malı “pif-paf!” dərmanı çıxdı Əlixanın yırtıq cibindən… O, həmin dərmanlara baxıb xeyli güldü, bir kəlmə söz belə dilinə gətirmədi, qəmli gözlərini uzun müddət qapamadan bircə fikrini əzizlədi öz daxili aləmində: ağcaqanadlırımı öldürmək lazımdı, yoxsamı insanları?... Şoğərib “Pif-paf” kəliməsini həmin gün yorulmadan o nə qədər dilinə gətirdi, ay Allah…

“Ayna” qəzetinin müxbiri İlyas Ərnəfəs öz küt yaddaşına çox da bel bağlamadığından, tez əl atdı qoltuğundakı pox rəngli dəftərçəyə, Ninonun dediklərini bittə-bittə ora yazıb qeyd etdi, arabir, tikanlı suallar da verdi Ninoya. Bəlli oldu ki, Əlixanın qısa ömründə onun acı taleyini dəyişə biləcək bir neçə məqam olsa da, yazılana nə çarə? Yazıq onlardan kifayət qədər uğurla istifadə edə bilməyib. Məsəlçün, hələ 12 yaşlı yeniyetmə ikən, üzv olduğu pioner şurası tərəfindən o, “Dinamo” Kiyev futbol komandasının internat məktəbinə göndərilib. Ancaq, çox yatağan adam olduğundan yuxuya dalıb, Kiyevə uçan təyyarəyə özünü çatdırammayıb, sonra öz başını qapazlaya-qapazlaya peşmançılıq quyusuna yuvarlanıb, ağlını bir müddət itirərək, gedib qoşulub Baksovetdə nəşə çəkən avaralara. Adı əzbər Alik Odekalonla iynə vura-vura bütün Bakı apteklərinin dəqiq ünvanını öyrənib. Yanar şam alovundan siqaret alışdırmağı uğursuzluq bilən nəşəxorlarla dava salıb ki, “siz bu fəlsəfəynən pisniyabətlik edib Fizulinin şəbi-hicran dünyasına kölgə salırsız”… Osturan g…tə tövbə yoxdur - dəfələrlə iynə vurmağı tərk edib, islama keçsə də, namaz qılarkən həmişə, Bakının ən axmaq gədələrini aşkar edib öz böyründə, din-imandan iyrənib-küsüb. Sən heç Baksovetin qabağında var səsinnən qışqıra bilərsən ki “ay camaat, Bakıda sevgi yoxdur! Bu şəhərin hətta seksual azlıqları da bir-birini əslində sevmir!”? Əlixana nə var ki… o məhz bunu dilinə gətirib! Sonra başlayıb şairliyə, “Adiloğlu” nəşriyyatında üç kitab çap etsə də, onun çapxanasına 300 dollar borclu qalıb; ölkəni siyasi fikirlərinə görə tərk etməmişdən öncə xalqın bir sıra nüfuzlu xadimləri, o cümlədən Yazarlar Birliyinin həmişəyaşıl sədri yazıçı Anarla xudafizləşib… “Qadın dünyası” dərgisinə verdiyi uzun-uzadı müsahibəsində bircə dəfə səmimi olub: “Mən də insanam, çiy süd əmmişəm, şəhərdə mən haqda gəzən dedi-qodulara qulaq assam, dinc durmaram! Nifrət edərəm özümə! Ayağınız altda ölüm, dönə-dönə xahiş edirəm hamıdan - şairlərə, bir də, şayiələrə inanmayın!”…
Keçmişin Əlixan Şirvanşiri, indinin İlyas Ərnəfəsi, əlində ucuz qələm, eşitdiklərini durmadan öz qalın, meşin üzlü dəftərçəsinə qeyd edir, onu gözüylə görən, ancaq qətiyyən tanımayan Nino Kipianidən başqa… tam başqa sözlər, sevgi dolu nurlu baxışlar gözləyirdi. Bəli! Heç axtarma, sevgi yoxdur… yoxdur Bakıda. Lənətə gəlmiş buranın hətta seksual azlıq nümayəndələri də bir-birini sevmir, lazım gələrsə, özləri kimi kasıb cibinə əl atırlar! İçlərində lap axmaqları, uşaq kimiləri də var - müğənnilərin lələgülü videokliplərini görüb, ruhi sarsıntı keçirir, ölkəni tərk edib uzaq Kanadaya köçmək istəyirlər! Əlixan, yəni indinin İlyas Ərnəfəsi, dünyalar qədər sevdiyi Ninonu özünə qarşı biganə gördükdə, eynən həmin sarsıntıların birini yenidən yaşadı. İşğal olunmuş ərazilərimizdə qalmış dədə-baba qəbirlərimiz kimi Allahı köməyə çağırdı.
Bütün olanlara tüpürmək, ölkəni tərk edərək xaricə, Dubaya, Meksikaya gedib orda öz qara bəxtinin yolunu azdırmaq niyyətinə düşdü. Dünənləri mətbuat məclislərinin birində eşitdiyi “Türkmənistanda bir baş nəşəylə tutulanı tez həbsdən buraxırlar, nəinki cibindən Amerika dolları çıxanı” pıçıltısını beynində səsləndirib, Xəzər dənizinin o tayındakı Türkmənistana doğru çevirdi öz kədərli sifətini.
Elə bu vaxt Sergey Naçaryan, indinin Həmid Axundovu imkan tapıb öz şitşit zarafatlarıyla araya girməyi bacardı:
- Gəncədə bir xiyar növü var, dadı əla! Yiyəsi toxumunu indiyədək bir başqasına verməyib. Siz, İlyas bəy, eynən onu xatırladırsız mənə. Dəftərinizə elə hey nəsə yazırsız, yazırsız… sirrinizi açmırsız bizə. Aradan bir az da vaxt keçsə, inciməyin, mən öz iti dilimi dinc saxlamayıb sizi “Qafqaz əsiri” kinokomediyasındakı əli qələmli Şurikə oxşadacam! Mən zarafatcıl adamam, dükana girib sabın almaq ki istədim, sonra, lap axırda satıcılardan zarafatyana soruşuram “sizdə kəndir də varmı?”. İnan, bunu ki dedim, dükanda aləm dəyir bir-birinə!
“Ayna” qəzetinin müxbiri İlyas Ərnəfəs zarafatı davam etdirmək əvəzinə tam ciddi bir sifət aldı - elə bil onun rəhmətlik atasını söyürdülər indi, itin sözünü deyirdilər üzünə. Söhbəti yox, İlyas özü də zarafatcıl lotu şəhər uşaqlarındanıydı əslində, bir kərə mərcə girib, inanmazsan, əlli ədəd qutabı təkbaşına mədəsinə ötürüb, durub getmişdi bazlığa. Söz altında qalan həriflərdən deyildi, Lənkəran icra başçısına - ağbirçək qadın xeylağına, o idi də deyən: “Bizim qadınlar yalnız ona görə yaranıblar ki, öz ərlərini çərlədib öldürsünlər!”. İndi də, İlyasın tərs damarı tutdu, o gözlərini yumub ağzını açdı:
- Siz neyçün məni Qafqazda folklor yığan gözü eynəkli rus alimlərinə, Şurikə oxşadırsız? Bəlkə mən, dini əfsanələrin əli qələmli mələyi, Həzrəti Cəbrayılıyam, hə? Milli-dini cəhətlərimlə minqat sizlərdən üstünəm? Bu gözlə niyə baxmırsız mənə? Qorxursuz məni azərbaycanlı saymaqdan?
İlyas fikrini bitirincə, oturduğu stulun üzərindən dik qalxaraq, Ninoyla Sergeyin üzərinə yeridi, ixtiyarındakı beş-on saniyəlik sükutu, tezbazar məhz buna xərcləyib, az sonra cümləsini bitirdi:
- İndi bildiz mən kiməm? Yaxşı, belə bir adam harda, kimin yanında oturmalıdır indi sizcə?... Yaxşı-yaxşı bir baxın mənə, gözünüzün yalını yedizdirin mənə… Bəlkə, tale belə gətirib, Əlixanın avara ruhu gəlib məhz mənə hopub, nəinki, bax bu tifil küçüyə ki, indi Ninonun qucağında gözlərini yumub-açır?
- Burda Əlixan adında bircə məxluq var - Ninonun qucaqladığı it balası, vəssəlam. Daha bir yeni Əlixana ehtiyacımız yoxdur bizim. Sizi, dövrü mətbuatda qələm sınayan jurnaisti isə, mən yaxşı tanıyıram. - Sergey, siqaretinin zəhərli kötüyünü külqabıya basan anda, üz-gözünü turşutmağı unutmadı. Sanki, ortada gedən gərgin söhbətin vacib şərtlərindən biriydi bu.
- Demək belə… siz məni yaxşı tanıyırsız… Onda, gərək bu nadir imkanı əlimdən qaçırmayım. Görürəm, yalnız siz nəhayət ki, məni elə özümlə tanış edə bilərsiz. - İlyas bunu deyib, harasa çox uzaqlara baxmaq istəyi ilə sağındakı pəncərəyə tərəf addımladı.
Bu çılğın kəlmələrdən sonra hamının… hətta divardan baxan fotoşəkillərin çaşqın baxışları da, o tifil küçüyün əsib-titrəyən bədəninə doğru yönəldi. Ev sahibləri- Ninoyla Sergey, qarşılarını kəsmiş “Ayna” qəzetinin jurnalistinə hələ ki diqqət vermək istəmirdilər.

***

Hər hansı bir həyat lövhəsi, tutaq ki lap indi təsvir etdiyim əcaib acı mənzərə - Ninonun öz yorğun başını qucağındakı tifil it balasına doğru əyməyi, kreslodan qalxmayan Sergey Naçaryanın şit-əttökən zarafatları, utanmazcasına özünü Həzrəti Cəbrayıla oxşadan İlyasın tənəli yan baxışları, çat vemiş pəncərə şüşələri arasından içəri vuran küləyin soyuq nəfəsi… sənə heç nə demirsə, sənin küt beyninə zərrə qədər aydınlıq gətirmirsə, day gəl yorma çox özünü - tüpür bütün ətrafına, qorxma, gördüklərini “Karmen”, “Aşıq Qərib”, “Sevil” dastanlarının bir parçasına oxşat. Bəlkə yalnız bu halda, divarların ayıb yerini örtən teatr afişalarından boylanan ecazkar sifətlər, sənə Ninonun kim olduğunu, Filarmonya binasından çıxarkən neyçün Əlixana doğru öz yaşıl gözlərini süzdüyünü nəhayət ki, anladacaq. İştirakçısı olub, ancaq mənasını dərk etmədiyimiz bütün həyat oyunlarına qarşı bizlərin sınanmış son çarəsidir bu - anlaşılmaz hadisələrə “Odissey”, “Şahnamə” gözüylə baxan vaxtlarımızda, tutqun səmalarda sanki şimşək çaxır - biz, axır ki kim olduğumuzu, hansı köhnə zamanda yaşadığımızı qəti şəkildə birdəfəlik hiss edirik. G…tümüzün qorxusundan bir də pox yeyib, talenin oyununu pozmağa cəhd göstərmirik…
Uzağa, “Odissey” dövrünə neyçün gedirik axı? Götürək elə ən son hadisəni - Kiyevdə bir azərbaycan balası gedib yam-yaşıl şəhər zooparkına, şirlərin paslı qəfəsini açaraq içəri daxil olub, əl atıb yerə sərilmiş şirlərin qızıl tüklərini sığallamağa… Heyvanat aləminin padşahlarına inanmaqmı olar? Bir göz qırpımında onun cılız bədənini parçalayıb, leşini yerə səriblər… Ağlın heç nə kəsmir bu əhvalatdan, məntiq səni aldadır? Eybi yoxdur. Saçlarının dibini qaşıya-qaşıya fikrə get, Fizulinin “Leyli və Məcnun” faciəsini xatırla - biz müsəlmanların vəhşi şirlərlə münasibəti, sonuncu dəfə məhz həmin kitabda yenidən məntiqə uyğunlaşdırılıb - pox yeyir başqa fikrə düşənlər, ruhən inkişaf etmiş müsəlman mömünlərinə, saçı pərişan məcnunlara sən demə innən belə aslanlar toxunmayacaq… Bəs Kiyevdə baş verən faciə neyçün bunun tam tərsinə danışır? Şər deməsən, xeyir gəlməz, deyirəm bəlkə… bəlkə, hər bir yeni zaman kəsiyində, üfüqləri saran qara kabuslar, bizləri gətirib şirlərin qəfəsinə salmağı özlərinə müqəddəs borc bilir? Baxıb görmək istəyirlər ki, Fizuli şeriyyətinin gücü bu dəfə də şirlərə təsir edəcəkmi ,ya yox?
Dəli şeytan mənə deyir ki, Əliylə Ninonu da gətirim həmin yırtıcı şirlərin qəbuluna, görüm, aradan 500 il ötdükdən sonra nə baş verir, kim qalib çıxır oradan? Əlixan, yoxsamı Sergey Naçaryan?
Nə isə… qayıdaq Bakıya, Nino Kipianinin qəfəsinə. Görək orda nələr baş verir, kim, özü kimi bir başqasının cəmdəyini didib-yırtır. Vəziyyət indi ağır olar orda, söhbət iştirakçılarının səbri artıq kəsilmək üzrədir, küçə qapı üzərindən asılmış üzərlik koluna göz qoyub baxmağımızın vaxtı gəlib yetişib. Aha, sakit olun, cınqırınızı çıxarmayın, deyəsən küçə qapısını taqqıldadan var. Axşamın bu vaxtında kimdir bu görəsən?
Kim? Kim?
***
Bayaq yuxarıdı təsvir etdiyim qanlı hadisələrin oğraş təsiri altında qalsanız, Ninogilin küçə qapısının taqqıltıynan döyülməsinə tamam başqa müştəri gözüylə baxarsınız - çaşıb elə düşünərsiniz ki, Kiyev zooparkında öz əcəlini tapmış başdanxarab həmyerlimizin narahat ruhu, qürbətdə özünə yer tapmadığı səbəbdən durub gəlib bura, Nino Kipianin gözdən uzaq qapısına!... Gülməyin mənə, deməyin ki, qorxaq ağciyərim biriyəm - Bakıda çox yox, dörd-beş gün yaşayıb qara günə düşsəniz, bundan min qat axmaq şək-şübhələrin mıxına keçərsiz!.. Ən çətin-düyünlü sualların sadədən sadə izahı varmış sən demə bizlərdə - məktəbdə aldığım qırmızı “5” qiymətinin mənasını özüm kimi bir avaradan soruşduqda, dünyanın ən zırrama cavabını eşitməli oldum: “beş, burnunu deş!”… Belə çətin məqamlarda biz qaragünlərin beynində bircə fikir gurultulu şimşək kimi çaxır - xaricə qaçmaq lazımdır! Sonra, osturub ayılırsın, əlin üzündə qalır, bu dəfə, bir başqa ildırım guruldayır düşüncələrində - xarici pasportunun vaxtı bitib… Əlində pul-paran yox, rüşvətsiz-filansız onun vaxtını necə uzadacaqsan?... Pox olsun qonşumuz Mərdan kişinin ağzına, osturağa basırdı ki, pasportumun başına yığılmış qara buludları pulsuz - parasız dağıdacaq! Amma…
Amma, qapını taqqıldadan qüvvənin, Kiyev zooparkından qaçıb gəlmiş milli ruhumuza, bir dırnaq ucu belə aidiyyatı yox idi - qapı aralandı, içəri keçən küpəgirən qarı, salam-kəlamsız gəlib çıxdı otağın düz ortasına. Azəri türklərinin ən ciddi, ən sarsaq söhbətinə hər an bir hind filmi, tar-kamançanın həzin səsi, Fizuli kədəri, İbrahim Tatlısəsin qara bığları kobudcasına müdaxilə edə bilər - həmin qoca qarı eynən bax bu cürə hərəkət edib, hamının diqqətini özünə cəlb etdi…
Xəzər dənizinin mavi görkəmi, üfüqlərdə itən ağ gəmilərin göz oxşayan gizli sehri pəncərədən içəri soxulur, adamda yalançı bir hiss doğururdu ki, biz hamımız indi yazıçı Anar Rzayevin romantik əsərləri içindəyik. İndicə Zaur gəlib bizdən siqaret istəyəcək. Xəzər tərəfdən əsən isti gilavar, Təhminənin qısa yubkasına dolub şorgöz kişilərdə min bir ümüd doğuracaq. Sergey Naçaryan xalqlar dostluğu fəlsəfəsindən ilhama gələrək, indicə bir-iki erməni mahnısını mızıldadacaq. Otağa girmiş qoca qarıya sual verəcək Kuba inqilabı haqqında. İki gün sonra isə, Sergey öz qulaqlarına inanmayacaq - həmin qısa söhbətin müsbət təsiri hiss olunacaq Sovet-Amerika münasibətlərinə.
Yox, çərx fırlanıb dövran dəyişmişdi indi. Sergey, Kuba inqilabı haqda o vaxt demədiklərini indi dilinə gətirmək istəyirdi ki, qəfildən sanki şirin yuxudan ayılıb bunun nə qədər gərəksiz olduğunu dərk etdi. Susdu. Hiss etdi ki, Anarın əsərlərində əsən isti gilavar küləyi, bəli öz məqsədinə çatıb, Təhminənin al-əlvan yubkasına dolub, ancaq aradan 40 il keçməsinə baxmayaraq hələ də həmin yubkanı Təhminənin totuş dizlərindən yuxarı qaldıra bilmir. İndi, 40 il aradan ötdükdən sonra, həmin isti gilavar küləyi xeyli dərəcə soyuyub, taqətdən düşüb, o indi qeyrət göstərib səmimi olmalı, etiraf etməlidir ki, Təhminənin yubkasını qaldırmaq ona heç vaxt nəsib olmayacaq… Süfrəyə çay gətirən qoca qarıya isə Kuba inqilabı haqda sual veməyə dəyməz…
Yaxşısı budur qulaq asaq, indicə içəri daxil olmuş bu qoca xanıma, keçmişləri xatırlamayaq.
- Mən Əlixanın mamaçasıyam. 40 il əvvəl o mənim bax, bu qollarım üstə, göz açıb dünyaya gəlib… Vəziyyətim ağırdı indi, oğlum “Sədərək” bazarında öz dayısını bıçaqlayıb. Ayaqlarız altda ölüm, məni Əlixanla görüşdürün!
Bunu eşidincə, Nino Kipiani qucağına sıxdığı tifil küçüyü ilk dəfə əlindən buraxdı. Ağ süfrəli stol üzərində ona azadlıq verib hönkürtüynən, için-için ağlayıb hıçqırdı.
Sanki eramızdan min il əvvəl yazılmış ssenarinin bu yerində, yazıçı susmuş, hadisələrin sonrakı inkişafını öz qəhrəmanlarının öhdəsinə buraxmışdı.

Ermənistanın mədəni həyatı

2007-02-04T14:08:00.000+04:00

Bir il öncəki səfərin gecikmiş yol qeydləri

Firudin ALLAHVERDİ
firudinallahverdi@gmail.com

Düz bir il bundan əvvəl “Qafqaz Sülh Təşəbbüsləri Mərkəzi”nin təşkilatçılığı və Soros Fondunun maliyyə dəstəyi ilə baş tutmuş səfər çərçivəsində neçə illərdir problem yaşadığımız qonşu Ermənistan Respublikasında idim. Proyekt “Cənubi Qafqaz İmprovizasiyaları adlanırdı” və mənim də orda iştirakım sonda elə improvizasiya xarakteri daşıdı.
Belə ki, mən ora jurnalist kimi getməyi planlaşdırmışdım və təşkilatçılar da bununla razılaşmışdılar. Amma konsert günü həm də ifaçılıq etdim. Bu barədə sonda.
Marneuli rayonunun kiçik bir hissəsində hər üç Cənubi Qafqaz dövlətinin bütün mobil telefon operatorlarının xidmətindən yararlanmaq mümkündür. Bir az yaxınlıqda isə Gürcüstanla Ermənistanın keçid məntəqəsi Sadaxlı yerləşir ki, bu söz də bizim dilə yaman uyğundur. Sərhəddə Debeda adlı çay axır. Çayın adı nədənsə mənə rusların “ne beda”, azərbaycanlıların “de da bə” sözünü xatırlatdı. Nə isə. Digər nümayəndə heyətləri ilə keçdik Ermənistana. Uzun-uzun dolaylardan keçdik, az getdik, üz getdik, dərə-təpə düz getdik... Yol boyu məni düşündürən şeylərdən biri, yolların çox düz və rahat olmasıydı. Diaspora Ermənistanın yol işlərinə çox vəsait yatırıb. Sadəcə, bunu göstərmək kifayətdir ki, Dilican rayonu ərazisində dağları yararaq, yolu 80 faiz qısaltmaq məqsədi ilə 2.5 km uzunluğunda, müasir standartlara uyğun tunel çəkiblər. Bir sözlə, nəhayət, Yerevan şəhərinə gəlib çatdıq.
Kifayət qədər kasıb görünən Yerevan şəhərindəki binaların çoxu qırmızı (tuf) daşdan tikilib. Neçə gün ərzində yağan qar biz qayıdan günə qədər ərimədi və nədənsə, mənə elə gəlirdi ki, bu binalar ya hirslərindən, ya da üşüdüklərindən qızarıblar.
Təəssüf ki, mənim sadə vətəndaşlarla görüşmək imkanım olmadı və əsasən, mədəniyyət xadimləri ilə görüşməklə kifayətləndim.
Ermənistan simfonik orkestrinin iki heyəti var və onlar növbələşərək, hər həftə konsert verirlər. Dediklərinə görə, orkestrdə əsasən klassik əsərlər səslənir. Ermənistan mədəniyyətinin dünyada təbliği əsasən diaspora tərəfindən heyata keçirilir. Simfonik orkestrin, teatrların xarici ölkələrə olan qastrollarına, rəssamların Avropa və Amerika ölkələrində sərgilərinə maliyyə ayırmağa dövlətin onsuz da böyük olmayan büdcəsinin gücü çatmır. Dövlət Televiziya Şirkəti də bizdə olduğu kimi, ləğv olunub və bizdən fərqli olaraq, məhz onun əsasında İctimai Televiziya yaradılıb. Amma Şirkət nəzdindəki kollektivlər dağılmayıb və entuziazmla, çox cüzi maaşlar hesabına öz fəaliyyətlətini davam etdirirlər. Həmin kollektivlərdən biri olan Caz-band İctimai Radionun yarıqaranlıq və sovet dövrünü xatırladan binasında fəaliyyət göstərir. Kollektivin rəhbəri Y.Yerzikyanla söhbətimdə o, Sovet dövründə Bakının caz paytaxtı olduğunu qeyd etdi və yenə də Bakıda öz orkestri ilə konsert verməyi arzuladığını bildirdi. Bundan başqa Dövlət Caz Orkestri (“Orbelianinin orkestri”) də fəaliyyət göstərir ki, onların maaşları nisbətən daha çoxdur. Hər iki kollektivin repertuarları əsasən klassik caz musiqisindən ibarətdir.
Yuxarıda erməni mədəniyyətinə qayğının əsasən diasporanın köməyi ilə olduğunu qeyd etmişdim. Amma onlar bu mədəniyyəti siyasiləşdirməyə meyllidirlər. Belə ki, diaspora yaradıcı əsərlərdə daha çox “genosid” məsələsinin işıqlandırılmasında maraqlıdır. Tutaq ki, bir istedadsız yazıçı “genosid” barədə cızma-qara etsə, bu əsər diaspora tərəfindən xaricdə çap olunur, yayımlanır və müəllifə populyarlıq gətirir. Əks halda, normal bir yazıçının “genosid”ə həsr olunmayan əsəri kölgədə qalır. Bəzi yazıçılar bu spekulyasiyaya həvəslə, bəziləri məcburən qoşulur, bəziləri isə ümumiyyətlə, “ürəyimiz istəyəni yazacağıq” deyirlər. Sonuncu kateqoriyaya aid olan yazıçılardan biri Vahram Martirosyanla söhbətimizdə o, erməni iddialarını gülüş hədəfinə çevirən “Vəd olunmuş torpaq” adlı bir roman yazdığını, amma bu romanı Ermənistanda əvvəlcə “amerikalı yazıçı” adı ilə qəzetlərdə yayımladığını, özünün isə guya “tərcüməçi” rolunda çıxış etdiyini bildirdi. Roman Ermənistanda əks-sədaya səbəb olmuş, “müəllif”i bir xeyli axtarmışlar. Ehtiraslar soyuyandan sonra V.Martirosyan romanı özü yazdığını boynuna almış və əməlli-başlı tənqidə məruz qalmışdır.
Diasporanın mövqeyi bütün sənət sahələrinə eynidir. Rəssamlar yalnız “genosid” barədə rəsmlər çəkməli, simfoniyalar da bu bərədə bəstələnməlidir.
Ermənistan şou-biznesinin “kasıblığı” televiziyada göstərilən kilplərin əksəriyyətindən bəlli olurdu. Düzdür, bəzən elə kliplər də gördüm ki, onları sadəcə sənət əsəri adlandırmaq olardı. Amma, əksər kliplərin məzmunu bizim kliplərə çox bənzəyirdi. Eyni “nakam məhəbbətlər”, sevgililərin birinin “təsadüfən avtomobil qəzasına düşməsi”, ağaclar altında, şəlalələr yaxınlığında oxuyan müğənnilər və s. Amma məni heyrətləndirən əsas hadisələrdən biri Ermənistan televiziyalarından birində gördüyüm 13-14 yaşlı uşağın balabanda etüd çalması oldu (Etüd musiqi forması olub, barmaqlar üçün çalışmaya deyilir.) Bu uşağın barmaqları ümumiyyətlə, ləng alət sayılan balabanda çox məharətlə “uçuşurdu”. Hiss olunurdu ki, bu adam məktəb oxuyub və hal-hazırda da professional təhsil keçir. Bir musiqiçi kimi bilirəm ki, bizdə də “Balaban məktəbi” kitabları var və o kitablarda balabanda ifa texnikası barədə çətin çalışmalar, maraqlı pyeslər var. Maraqlıdır, bizim müəllimlər niyə uşaqlara o cür ifa texnikası öyrətmirlər? Məhz bunun səbəbidir ki, erməni balaban ustaları dünyada balabanı erməni musiqi aləti kimi, “duduk” adı ilə tanıdırlar. “Balaban bizimdir” demək asandır, çox asan. Hamı iddia edə bilər. Bəs niyə onu dünyaya lazımi səviyyədə təbliğ edə bilmirik?
İrəvan şəhərində rejissor S.Paracanovun ev muzeyində olduq. Muzeyin təmiri və tamaşaçılara təqdimi normal səviyyədə idi. Amma muzeydən çıxanda gözüm satışa qoyulmuş Paracanov filmlərinə dəydi. Bütün kasetlərin üzərində rejissorun adından başqa digər yaradıcıların da adı, o cümlədən rəssamın, bəstəkarın, operatorun adları yazılmışdı. Cəmi birindən - “Aşıq Qərib” filmindən başqa. Bu filmin kasetində rejissor, ssenari müəllifi, rəssam, operator yazılsa da, bəstəkarın adı nədənsə “unudulmuşdu”. Mən muzeyin bələdçisindən bu barədə soruşdum. O, bunun texniki səhv olduğunu, aradan qaldıracağını bildirsə də, mənə aydın idi ki, burda səbəb yəqin ki, bəstəkarın azərbaycanlı olmasıdır. Çünki, o filmin musiqisinin müəllifi məşhur bəstəkarımız Cavanşir Quliyevdir.
Yerevanda nəşr olunan “AA” (“Aktual Art”) jurnalında baş tutan görüşümdə də maraqlı bir fakt eşitdim. Jurnalın nə az, nə çox, düz yeddi baş redaktoru var. Mənim “o zaman gərək sizin minlərlə sıravi işçiniz olsun” zarafatımı onlar “biz yeddi nəfər baş redaktor, həm də sıravi işçilərik” kimi cavablandırdılar. Jurnal əsasən müasir incəsənəti təbliğ edir. Dediklərinə görə, ildə dörd dəfə nəşr olunmağı planlaşdırsalar da, maliyyə vəsaitinin çatışmamazlığı ucbatından bəzən iki dəfə ilə də kifayətlənirlər.
Proyektdə nəzərdə tutulan konsertin keçiriləcəyi Yerevan Konservatoriyası Yerevanın mərkəzində, Sayat Nova prospektində yerləşir. Müqayisə üçün deyim ki, konservatoriya zallardan başqa demək olar ki, təmirsiz durumdadır. Tətil olduğu üçün mən tələbələrlə arzuladığım kimi geniş söhbətlər apara bimədim. Bəziləri ilə söhbətimdə təqaüdün az olduğunu, amma dərslərin normal şəraitdə və səviyyədə aparıldığını bildirdilər. Konservatoriyanın tələbələri opera studiyasında demək olar ki, hər ay mini-operalar səhnələşdirirlər.
1 fevral tarixində Konservatoriyanın zalında keçirilən konsertdə Ermənistan, Gürcüstan və Abxaziya musiqiçiləri iştirak edəcəkdilər. Konsertə bir gün qalmış təşkilatçılar mənə təklif etdilər ki, erməni vokalisti ilə bərabər çıxış edim. Təşkilatçıların bu təklifinə hər ikimiz bir Azərbaycan, bir erməni xalq mahnısı oxumaq şərti ilə razı olduq. Mənimlə çıxış edəcək musiqiçi, Yerevan Konservatoriyasını vokal kafedrasının 5 - ci kurs tələbəsi Razmik Amyan adlı gənc idi. Biz birlikdə məşq etdik. Mən ona “Laçın” xalq mahnısını (azərbaycan dilində) öyrətdim. Lakin, konsert günü nədənsə o, təşkilatçılara hərəkətinin səbəbini göstərmədən gəlmədi. Mən isə repuartuarımı dəyişdim və Azərbaycan xalq mahnısı “Sarı gəlin”i pianoda ifa etməyə başladım. Səhnədəki Jazz orkestrin zərb alətləri ifaçısı mahnının yarısından məni müşayiət etdi. Həmin axşam Ermənistanın bütün kanallarında mənim ifamdan fraqmentlər göstərərək, təşkilatçıların, əsasən də “Qafqaz Sülh Təşəbbüsləri Mərkəzi”nin direktoru Georgi Vanyanın ünvanına min cür söz deyəndən sonra, təşkilatçıların azərbaycanlılara qarşı təslimçilik mövqeyi göstərdiklərini də vurğuladılar.
Ermənistanın adını bilmədiyim bir televiziya kanalı sutkanın yarısı Fransanın məşhur mədəniyyət kanalı olan “Mezzo”nu yayımlayır. Məqsəd isə əhalini Avropa musiqisi və mədəniyyəti ilə yaxından tanış etməkdir. Xatırladım ki, “Mezzo” kanalı gün boyu məşhur səhnələrdə tamaşaya qoyulmuş operaları, baletləri, dünya şöhrətli musiqiçilərin və orkestrlərin ifalarını dünyaya çatdırır. Mən çox arzu edərdim ki, yurdumuzda da bu kanalı heç olmasa, gündə 6-7 saat yayımlasınlar.
P.S. Ermənilərin mentalitet barədə fikirləri azərbaycanda formalaşmış standartlarla səsləşir. Onlar da uzunsaç kişilərə və küçədə, yad kişilərin içində siqaret çəkən qadınlara pis baxırlar. Azərbaycanlılar barədə formalaşmış strereotip isə nə qədər absurd görünsə də təxminən belədir: “Onlar hiyləgərdirlər”.

Azəri gəncinin portreti

2007-02-04T14:05:00.000+04:00

Elmin Həsənli
elminhesenli@gmail.com

Avtobusa oturub, qara çantamı açıram və oradan qəzetdən, kitabdan çıxarıb, oxumağa başlayıram. Başımı qaldırıb baxanda, görürəm ki, avtobusda oturan qızıldişli, qara paltarlı adamlar gözlərini zilləyib, mənə sarı baxırlar. Elə baxırlar ki, sanki indicə qalxıb, məni it kimi çırpacaqlar, götürüb pəncərədən atacaqlar aşağı. Eyni halla metroda da qarşılaşıram. İlahi, bu adamlar məndən nə istəyirlər axı?...
Sonradan mənə aydın olur ki, cəmiyyətdə kitab, qəzet oxuyanla oxumayana olan münasibət tamam fərqlidir. Tutaq ki, avtobusda oturub telefonla oynayan, dostları ilə əttökən zarafatlar edən gənc bir adamı hamı normal qarşılayır, çünki artıq bu adamlara öyrəşiblər. Amma nəsə oxuyana elə münasibət göstərirlər ki, guya həmin adam xəstədir və dəlixanadan elə indicə qaçıb.
Müşahidə etmişəm, teatr tamaşalarına gələn adamların əksəriyyəti elə teatr adamlarıdır. Azərbaycanda tamaşa teatr adamları üçün, yazı ədəbiyyatçılar üçün, rəsm qalareyaları rəssamlar üçündür. Qəzet oxuyanların sayı 15 ildir ki dəyişmir. Teatra getmək istəyənə gülürlər. Oxuyanı normal qəbul etmirlər. Öz içimizdə çürüyüb, çürük fındığa dönürük… Bir güclü külək əssə, tökülüb dağılacağıq .
Ciddi görkəm alıb, müdrik bir cümlə deyim: cəmiyyət gəncin sifətidir, gəncsə cəmiyyətin. Bəs yaxşı, oxumamağı həyatının əsas məqsədi seçən bizim cəmiyyətin qəhrəman gənci kimdir, o haradadır, nə işlə məşğuldur?
Deməli belə, azərbaycanlı gənc o adamdır ki, onun əlində mütləq (istisna yoxdur) mobil telefon var. O, özünü heç vaxt düşük lağlağısından məhrum etmir. Əlində kitab, belində çantası olan dostuna mütləq gülür və dərsə əli, başı boş getməsi ilə fəxr edir. Lazım olan kimi yapkimilər sinfinə aid olan təşkilatlara üzv olur, “irəli” deyə hayqırır. ANS-in jurnalisti mikrofonu ona uzadıb soruşanda ki, Qarabağ münaqişəsinin həllini nədə görürünüz, o dəqiqə vətənpərvərlik hissləri cırıb dağıdır, ağzından od alov püskürə-püskürə vətən sevgisindən, torpaq həsrətindən, müharibədən danışır. Amma ölkəsinin himni oxunanda ayağa qalxmağa belə çətinlik çəkir, bayrağındakı rəngləri gücbəla ilə yada salsa da, onların mənası haqqda zərrə qədər də biliyi olmur. Ondan soruşanda ki, axırıncı dəfə hansı kitabı oxumusan, cavabında “8-ci sinif Ədəbiyyət dərsliyini” deyir.
Azərbaycanlı gənc Allaha ürəkdən inanır, ya yox, bu haqqda dəqiq heç nə deyə bilmərəm, amma bilirəm ki, o, namaz qılır, oruc tutur, sonra isə ən əclaf işlərlə məşğul olur, Allahdan, dindən öz eyiblərini örtmək üçün istifadə edir. Şəxsən mən azəri gəncinin din barədəki səmimiliyinə hər zaman şübhə etmişəm.
Bizim qəhrəman rəqsanələrin, sarıçiçəklərin, yeniulduzların, azəristarların gündən günə artıb çoxalmasında əlindən gələni əsirgəmir. İncəsənətin sürətlə bayağılaşmasına dəstək verir. Minlərlə gəncin yarışmalara can atması, seçim zamanı yaranan növbələr buna əsl sübut deyilmi?
Bizim “gənc və perespektivli” qəhrəman etiraz etməkdən, “inqilab” sözündən itdən qorxan kimi qorxur, yenilikdən yüz metr aralı qaçır. Standartları pozmaqdan çəkinir, daim çərçivə içərisində yaşayır, patriarxal ənənələri heç bir zaman pozmur, toya mütləq qalstukla, kostyumla getməyə çalışır.
Bizim milli qəhrəmanımızın bir xüxusiyyəti də cəmiyyətdə artıq çoxdanın adətinə çevrilib. “Zerkalnı” nömrə məsələsini deyirəm. Azəri gəncləri bir-birlərinə telefon nömrəsinin bahalılıq səviyyəsilə qiymət verib, hörmət qoyduqlarını desəm səhv etmiş olmaram yəqin. Hər bir azəri gəncinin arzusu ən azı bir “07”-ə sahib olmaq, şəhərin küçələrində avtoşluq (yəni avtoXULİQANlıq) etməkdir. Öz dostuyla söhbətinin əsas mövzusu da elə “07”-lər, “tofaş”lar olur.
Bu siyahını artırmaq da olar. Amma nəyə lazımdır? Nə xeyri var? Onsuz da bizim qəhrəmanımızın bu yazını oxumaq şansı sıfıra bərabərdir.

Bizi mütiliyə necə öyrəşdirirlər?

2007-02-04T14:02:00.000+04:00

Cavidan

Uşaq ədəbiyyatının tərbiyəvi əhəmiyyətini inkar etmək üçün pedaqogikadan, psixologiyadan, hətta uşaqları sevə bilmək qabiliyyətindən də uzaq olmaq bəs edər. Bir də bəs edər ki, böyüməkdə olan nəslin tərbiyəsində mühüm rol oynayan amillərdən birinin yeri boş qalsın. Bu boş qalmış yerə inanın ki, tərbiyədən başqa hər şey gəlib doluşa bilər.
Problem ondadır ki, uşaq ədəbiyyatı dedikdə çoxlarının fikrindən məhz nağıllar, əfsanələr, qədim dövrlərdən qalma nənə-baba söyləmələri keçir.
Özümüz belə böyüdük. Uşaqkən bizə oxunan ədəbiyyatın təməli əsasında yeniyetmə dövründə oxuyacağımız əsərlər üçün zəmin yarandı. Beləcə, uşaq heyrətimiz yeniyetmə marağına, yeniyetmə marağımız gənclik çılğınlığına çevrilə-çevrilə, bu günümüzə gəldik çatdıq. İndi isə, buyurun, hərəniz öz uşaq dünyanıza xəyalən dönün və bugünkü ədəbiyyatdan nə tələb etdiyinizin səbəbini məhz uşaqkən beyninizə hopdurulan “uşaq ədəbiyyatı”nda axtarın.
Məsələn, əlahəzrət poeziyadan başlayaq. Məşhur “Keçi” şerindən:
…yalqız gəzib dolanma…
…Çoban açınca gözün,
Qalar iki buynuzun.
Hələ utanmazcasına bizi məcbur edirdilər ki, barmaqlarımızla gözlərimizi dartıb bərəldək, sonra da elə həmin barmaqlarımızı başımızda buynuz edib, özümüzü keçi kimi əsdirək.
Nədir bu?
Amansız cəngəllik qanunlarının hökm sürdüyü həyat uğrunda çarpışmanın astanasında dayanmış uşağın beyninə şüuraltı təsir edib qorxu yeritmək, onu həyatda yalnız çobanlara yapışıb dağa-daşa dırmanaraq öz təbii həyat prosesini yaşamaqdan çəkindirmək kimə gərək imiş? Keçini qurda yem olmaqla qorxutmaq… Guya ki, o çoban o keçini öz əcəli çatanadək qocalmağa qoyacaqdı. Şəxsən mənə elə gəlir ki, bu temp keçini qurddan qorumaq üçün yox, çobanı kabab yeməkdən məhrum etməmək üçün yazılıb. Bəlkə bu şeri belə düzüb-qoşaq:
Yalqız gəzib dolanma,
Çoban açınca gözün
Qalar iki buynuzun.
Eyni tərz qalmırmı? Hər iki halda iki buynuzu qalacaq yazıq keçi olmurmu?
Yaxud sevə-sevə uşaqlarımıza öyrətdiyimiz dovşan tempi.
Qaçma səni sevəndən,
Can kimi bəsləyəndən…
Can kimi bəsləyib neyləyəcəklər görəsən, bu dovşanı? Çox maraqlıdır. Bu yerdə dovşan da aldı görək, nə dedi:
Dayanmaram, a qardaş,
Yanında var alabaş.
Xəbərdaram işindən,
Qurtarmaram dişindən.
Əlbəttə, hər şey aydındır. Bu “qardaş” əslində yanında alabaşı, yəni ov iti olan bir ovçudur. Sadəcə, ova çıxıb dovşanı öz süfrəsinə aparmaq üçün dil tökür, dovşanın yox, öz canını bəsləməyi düşünür. Dovşan da alabaşın yox, məhz ovçu qardaşın dişindən qurtarmayacağını bilib, dayanmır. Sağ olsun. Heç olmasa, bir dovşanımız ağıllı çıxıb.
Gəlin “Uşaq və buz” şerini də xatırlayaq. Mən bir çox gəlinlərdən eşitmişəm ki, həmin şerdə uşağın dilindən deyilən “az qalıb ömrün sənin” sözlərini evdə dava-dalaş vaxtı qaynanalarına deyiblər.
Yaz gələr, artar qəmin,
Əriyib suya dönərsən…
Yaz ümidi ilə yaşayıb, nə vaxtsa məhz yazın gəlib onu yıxanın axırına çıxacağını gözləmək mütiliyini bizim uşaq beyinlərimizə niyə soxuşdururdular axı? Bu yaz ümidi “yaz gələr, yonca bitər” ümüdi ilə eyni fikri aşılamırmı?
Keçək nağıllarımıza
“Şəngülüm, şüngülüm, məngülüm”də anna keçi (bu həmən o ala-bula boz keçidir ha, qurddan, çobandan qaçıb özünə yuva qura bilib) səhər gedib, axşam gələndə götür ki, iki balasını qurd yeyib. Çox düşünmədən bizim bu işgüzar dişi keçimiz dəmirçi üçün “ağzında su, döşündə süd” aparıb və əvəzində dəmirçi onun buynuzlarını itiləyir, canavarın isə dişlərini itiləmək adı altında laxladır.
Və nağılın bu yerində qorxudan gözləri kəlləsinə çıxan bəbələrin anası keçinin öz iti buynuzlarıyla dişləri tökülmüş canavarın qarnını yortaraq, öz balalarını ordan çıxarması səhnəsini ləzzətlə danışıb bitirir və bəbələr bu dəhşətin təsiri altında yuxuya getməli olurlar.
Elə “Cırtdan” nağılında da divin adamyeyən monetr olması, sonda uşaqların onun boynuna dəyirman daşı asıb, suda boğması səhnəsi özlüyündə elə-belə söz yığını deyil, uşaq beyinləri üçün çox qorxulu psixoloji fəsadları ola biləcək ölüm səhnəsidir.
Hələ mən “Ağ atlı oğlan”dakı adamyeyən dərvişdən, onun evinə gedən yolda diyirlənə-diyirlənə danışan, artıq öldürülüb əti yeyilmiş gənclərin sümüklərindən, dərvişin Nərbalanı bişirib yemək üçün hazırladığı qaynar tiyan səhnəsindən danışmıram.
Sizi bilmirəm, amma bu şeirlər, bu nağıllar məni həyatda həmişə yanlış seçim və bu yanlış seçimin gətirdiyi çətinliklərlə üz-üzə qoyub. Həmişə öz arzularım uğrunda mübarizədə tək qalmaqdan qorxub qurda yem olmaqdansa, çobana kabab çəkilməyi seçməli olmuşam, heç düşünməmişəm ki, hər iki variantda arada bədbəxt mən oluram. Öz aramızdır, qurda rast gəlmək bəxtəbəxt məsələsidir, yəni ola bilsin o meşədə qurd yoxdur, sadəcə, çobanın hədə-qorxusu, şantajıdır bu…
Cavidan

Nazim Hikmətin adı yeni qalmaqalda

2007-02-04T13:53:00.000+04:00

Şairin şeirlərinin internetdə yayılmasına qadağa qoyuldu

Bu günlərdə Türkiyənin “Yapı Kredi Yayınları” (YKY) nəşriyyatının yayım hüququnu əldə etdiyi şairlərin şeirlerinin internet səhifələrində yayılmasına qadağa qoyması ilə daha bir qalmaqalın əsasını qoyub.
Şair və yayımçıların əksəriyyəti bu qərarı dəstəkləsə də, bəziləri belə bir qadağanın yolverilməz olduğunu söyləyərək, buna qarşı çıxıblar.
Qalmaqalın mərkəzində duran isə mərhum Nazim Hikmətin ismidir.
Nazimin qanuni varisi oğlu Mehmet Nazim sayılsa da, Nazim Hikmət Kültür Mərkəzi bəyanat yayaraq, YKY-nin bu qərarını qınadığını və tanımadığını açıqlayıb. Bəyanatda Kemal Özer, Vecdi Çıracıoğlu, Bedrettin Aykın, Yusuf Ziya Bahadınlı, Cengiz Gündoğdu kimi tanınmış yazarların da imzası var. Bəyanatda deyilir: "İllərcə həbsə atılan, vətəndaşlıqdan çıxarılan, şeirlərinə ard-arda yasaqlar qoyulan Nazimi yenidən yasaqlamağa çalışmağınıza heyrətlənmədik. Çünki o, bu torpaqlar və bu torpaqdakılar üçün yazdı. Bərabər yaşadığı yoxsul xalqı, məhz o xalq oxusun deyə şeirinə daşıdı. Bu üzdən Nazimin azad şəkildə yayılmasının qarşısını almaq, elə onu yasaqlamaqdır. Amma yox, yeni bir yasaq qoya bilməyəcəksiniz...
Nazim Hikmətin şeirləri, heç kimsənin inhisarında ola bilməz və yalnız xalqa məxsusdur. Şeirlərini nəşr edən yayın evi, bu şeirləri milyonlara çatdırmağa çalışmalıdır, onun üzərindən imicini qurmağa, xal qazanmağa və Nazimin səsini boğmağa yox. Nazim Hikmət, YKY-nin əlinə və insafına buraxıla bilməz."
Amma qeyd etdiyimiz kimi, Nazim Hikmətlə bağlı son qərarı qanuni varisi oğlu Mehmet verə bilər ki, onun da imzaladığı anlaşmaya görə, atasının yayım hüququ YKY-yə verilib.

Daha bir türk yazarı Avropanı fəth edir

2007-02-04T13:47:00.000+04:00

İzzət Naci Celasin, qəhrəmanı seksual və inqilabçı bir qadın olan, 1978-ci il İstanbulunu anladan romanıyla Norveçdə "Ən yaxşı siyasi roman" ödülünü alınca Orxan Pamukdan sonra bu ölkədə ən çox tanınan türk yazarı halına gəldi.
Norveçdə Orhan Pamukdan sonra ən çox tanınan Türk roman yazarı İzzət Naci Celasin oldu. Təqribən 20 ildir bu ölkədə yaşayan Celasin bu şöhrətə ilk romanıyla aldığı ödül sayəsində qovuşdu və ölkə mətbuatının böyük marağına səbəb oldu.
İzzet Naci Celasinin 1978-ci illəri təsvir edən "Svart Himmel, Svart Hav" (Qara göy, Qara Dəniz) adlı romanına Norveçin ən qədim və nüfuzlu nəşriyyatlarından olan “Gyldendal” "Ən yaxşı siyasi roman” ödülünü verdi. Jüri, yarışmaya qatılan 60 əsər arasından iki əsəri birincilik ödülünə layıq görüb. 11 yanvarda düzənlənən mətbuat konfransında adları açıqlanan bu əsərlərin yazarları Celasin və Norveçli Leif Henriksen, 50 min kronluk pul mükafatına sahib oldular. Jüri üzvü və sənət dərgisi “Samtiden”in yazı işləri müdiri Cathrine Sandnes, "Yer qazanan əsərlərdən birinin bir əcnəbi tərəfindən yazılmasına çox sevindim" bildirib.
Celasin isə "Romanım hər şeydən öncə mənim nəslimə, Türkiyədə adlandırıldığı kimi - “78-lilər”ə bir ithafdır"- deyib.
Celasin həmçinin Orxan Pamukun Nobeli haqq edərək qazandığını, amma onu siyasi bir yazar olaraq dəyərləndirmədiyini vurğulayıb.
Roman nədən bəhs edir?
İstanbulda yaşanan təsirli bir eşq hekayəsi ilə 12 setnyabr hadisələrini anladan “Qara Göy, Qara Dəniz” romanının qəhrəmanı yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi seksual və inqilabçı bir qadındır. İzzət Naci Celasin romanını belə anladır: "Oxucular kitabın ilk sahifəsindən etibarən möcüzəli bir şəhərin küçələrində başlarına gələcək şeylərdən xəbərsiz halda dolaşmağa başlayacaqlar. Birdən silah səsləri duyacaqlar, bombalar patlayacaq, hər şey havaya uçacak. Sonra dumanların arasından bir gənç qadın ortaya çıxacaq, uzun, dağınıq qara saçları olan bir qadın. Düymələri açıq damalı köynəyinin yaxasından döşlüyünün bəyaz naxışları gözlerinə görünəcək. Kişi oxucular anında aşiq olacaqlar ona, qadın oxucular isə bir az zəiflik hissinə qapılaraq, onunla birlikdə özlərini daha arxayın hiss edəcəklər."
Jüri üzvü və “Gyldendal” nəşriyyatının baş direktoru İrene Engelstad isə Celasinn romanı haqqında bunları deyir: "Möcüzəli bir şəhərdən söz açılır. Təhlükələrlə dolu. Və orada yetişən gənc bir oğlanın son dərəcə təsirli hekayəsindən. Qeyri-adi, müdhiş bir eşq hekayəsini də unutmaq lazım deyil. Celasin o şəhərin küçələrində büyük bir temp və coşğuyla bizi ardınca sürükləyir."
Qeyd edək ki, hələ kitab halında çap olunmamış bu romanın ilk basqısı payızda işıq üzü görəcək. Amma roman ətrafında qalxan hay-küy bunun daha tez bir zamanda baş verəcəyini də istisna etmir.

Salam Sarvan şeirdən imtina edir?

2007-02-04T13:40:00.000+04:00

“Fələyin çərxinin reklam çarxı sürətiylə fırlandığı indiki vaxtda şeir özünüifadə tərzi kimi də, özünütəsdiq forması kimi də bir aldanışdı”

Salam Sarvan kitablarını beş ildən bir çap etsə də, hər zaman darıtışılan, müzakirə edilən, çox oxunan şairlərdəndir.
“Şir bürcü, At ili, İt günü” adlı yeni şeirlər kitabı da maraqla qarşılandı. “Alma”nın readksiyasından ən çox soruşulan, alınan kitablardan biri olan bu kitaba maraq Salam Sarvanın qəzetimizə verdiyi müsahibədən sonra, yəqin ki, daha da artar. Çünki bu, müəllifin sonuncu şeir kitabıdır. Niyəsini isə özündən eşidək.

- Üçüncü kitabınızın nəşr olunması münasibəti ilə Sizi oxucuların adından təbrik edib, keçək suallara. Birincisi ondan başlayaq ki, kitablarınızın məhz hər 5 ildən bir işıq üzü görməsi mistikadır, yoxsa şahmata sevgi?
- Mən özüm bu “qanunauyğynluğu” sonuncu kitabımın “Kitabın içindəkilər” səhifəsini hazırlayanda gördüm. Bu, bir yandan baxanda tam təsadüfdü. O biri yandan baxanda şahmatla da bağlılığı var. Görünür, blits oynamaq bacarığı məndə yoxdu. Gec-gec, az-az yazıram. Bizdə dəbdə olan o tezisin də əlehyinəyəm ki, guya az yazmaq şair üçün yaxşı göstəricidi. Məncə, bunu çox yaza bilməyənlər bəraət kimi uydyryb. Az yazmağım bir şeylə bağlı ola bilər. Görünür mənim istedad imkanlarım bura qədərdi, yəni məhduddu.
- Kitabda yer alan yeni şeirləriniz sərbəst janrda qələmə alınıb. “Salam Sarvan heca şeirindən imtina etdi” söyləmək doğrudurmu?
- Mənimçin şeirdə ən vacib olan iki amildi - informasiya və intonasiya. Sevirəm o şeirləri ki, onlarda şeirin informasiyasıyla intonasiyası arasında ziddiyyət olmasın. Belə mətnləri “səmimi mətnlər” də hesab eləmək olar. Siz mənə dünyada bircə dənə də səmimi müəllif göstərə bilməsziniz. Əsas olan müəllifin səmimi və ya qeyri-səmimi olması deyil. Əsas olan odur ki, yaradıcı prosesin nəticəsində ortaya çıxan mətn səmimi olsun. Məsələn, mənim bəzi şerlərimdə yalan var. Amma, onlar oxucunu aldatmaq saxtakarlığından irəli gəlməyib, özümü aldatmaq sadəlöhvlüyündən irəli gəlib. Ona görə də 40 yaş civarının tələbləri və dünyanın indiki reallıqları baxımından mənim artıq şeirdən imtina eləmək istəyimdən danışmaq olar. Elə burdaca sizin diqqətinizi “şeir effekti” anlayışına cəlb eləmək istərdim. Leyts “şairlər uşaq kimi bir şeydilər - onlar yazı stulunda oturanda ayaqları yerə çatmır” deyəndə haqlıydı. Şeir effekti baxımından bu düstur bütün ədəbi istiqamətlərdə doğrudu. Şairlər simvolik yazarkən- tutaq ki, “Qız qalası”nın damında oturmuş kimi, realist yazarkən - bar stulunda ( o stullar adətən çox hündür olur) oturmuş kimi oturur. Və mahiyyət etibarilə şairlərin ayağı hər iki halda yerə çatmır, şairlər hər iki halda göydədirlər, boşluqdadırlar, pafosun ağuşundadırlar.
- Bunlar şeirdən imtina etmək üçün kifayət qədərmi ciddi arqumentlərdir?
- Fələyin çərxinin reklam çarxı sürətiylə fırlandığı indiki vaxtda şeir özünüifadə tərzi kimi də, özünütəsdiq forması kimi də bir aldanışdı. Axır vaxtlar gəldiyim qəti bir qənaəti də deyim ki, musiqi də özünüaldatmaq janrıdı. Məncə dünyanın ən ağılsız dartışmalarından biri də “səviyyəli” və “səviyyəsiz”, “ciddi” və “qeyri-ciddi” musiqiylə zövqləri ölçmək cəhdləridi. Ciddi musiqi deyilən bir şey yoxdu, nədən ki, musiqinin özü ciddi bir şey deyil. Zövqü musiqidən almaq, musiqi üzərində düşünmək təfəkkürün ərincəkliyindən irəli gəlir. Musiqiyə yalnız səhhət üçün faydalılıq prinsipindən yanaşmaqla kifayətlənmək lazımdı - əsəbləri sakitləşdirmək və sair baxımından. Musiqinin guya ki, insanı düşündürməsi insan intellektinin hələ də aşağı olduğuna işarədi. Ona qalsa, dərin və effektiv düşüncə üçün stimul verən daha ciddi, daha həyati səslər var. Məsələn, soyuducunun fasiləli səsi… Hərçənd, biz özümüzdəkilərin qədrini bilmirik, əslində dünyada anoloqu olmayan bir janr kimi meyxana deyişməsi daha effektivdi.
- Meyxana?
- Bəli. Məsələ ondadı ki, mən meyxana deyişməsini maraqlı yox, effektiv janr adlandırdım. Çünki, meyxana deyişməsində bir konflikt fəlsəfəsi var. Ondakı konflikt tamaşa kimi uydurulmur, o, təbii başlanğıclıdı.
Meyxana deyişməsi yeganə janrdı ki, mətnin primtivliyinə rəğmən, onda söz həmişə ictimai-psixoloji yüklüdü. Çünki meyxana deyişməsində həmişə qarşıduran iki nəfər var. Kinoda da, ədəbiyyatda da, rəssamlıqda da iki nəfərin qarşıdurması uydurmadı, təxəyyülün törəməsidi, saxtadı. Bu qarşıdurma məhz meyxana deyişməsində təbii və canlıdı, çünki, konflikt yerindəcə, birbaş həyatın içindəcə yetişir, böyüyür və cəmiyyətə sirayət eləyir.
- “Azadlığın adlıq halı” adlı publisistik nəsrinizi “indiyə qədər yazdqlarımın içində ən çox bəyəndiyim yazı” kimi təqdim etməyinizi həm də nəsrə ciddi iddialarınız kimi anlayaq, yoxsa…
- Elə bilirəm böyük nəticələr çıxarmaqçun hansısa böyük hadisənin baş verməsinə ehtiyac yoxdu. “Tarixi” böyük müharibələr kontekstində yox, iki məhlə uşağının bir-biriylə itələşməsi üzərində yazmaq daha maraqlıdı. Təfəkkür və mövzu baxımından ölçülər tərs mütənasib olanda alt qatlara yerimək daha asan olur. Ətrafdakı ölçülərin böyüklüyü düşüncədə qırışlar əmələ gətirən bir şeydi. Qarabağ yekə ərazi və yekə problem olduğundan o barədə yaxşı əsər yazmaq mümkün deyil. Ən azından özünü qane eləyəcək yazının mövzusu Azərbaycan kəndində iki qonşunun bir qarış yer uğrunda çəpər davasındadı. “Azadlığın adlıq halı” mənimçin bu mənada maraqlıdı. Bu yazıda “qlobal xarakterli” düşüncə xırda predmetlərin və əhəmiyyətsiz faktların üzərində qurulub. Üstəgəl mən bu yazını bütövlükdə ironiya üzərində qurmağa çalışmışam.
- Siz həm də “Azadlığın adlıq halı”nda ironiyanı Azərbaycan reallıqlarında yeganə çıxış yolu kimi təqdim etmisiz. Əminsinizmi?
- İndi dünyanın özünün mimikası qeyri-ciddidi. Əslində bir yazar kimi bizim başqa yolumuz da qalmayıb. Biz bu günkü həyatla münasibətlərimizi saf-çürük edərkən Əhmədinejatla Buş arasındakı konfliktin komediya mahiyyətinə köklənməyə məcburuq. Qərbin Çauşevskiyə münasibətindəki gülməli qatlara kökləməyə məcburuq. İçində bircə dənə də inqilabçının iştirak eləmədiyi “Ukrayna inqilabı”nın məzəli fəlsəfəsinə köklənməyə məcburuq. Baş nazirimiz Artur Rəsizadənin adı, soyadı, eynəyi və aksentinin topdan orjinallığına köklənməyə məcburuq.
- “Notasiya” silsiləsinin təqdimatında yazırsınız: “Mümkünsə, bu silsilədəki şeirləri oxuyarkən qabağınızda şahmat taxtası da olsun. Ordakı gedişləri taxta üzərində təkrar eləsəniz, heç də maraqsız olmayan bir kombinasiyanın şahidi olacaqsınız. Şəxsən mən həmin kombinasiyanı bu silsilədəki şeirlərin kombinasiyası ilə tutuşdurdum və gördüm ki…”. Nə gördünüz?
- Həmin cümlənin yarımçıq saxlanılması reklam effektinə xidmət eləyir. İndi mən onu tamamlasam, işləri korlamış olaram.
- Siz kitablarınızı paylamaqdan xoşlanmayan və bunu açıq şəkildə bildirən tək-tük yazarlardan birisiniz. Razısınızmı ki, kitab bazarının inkişafını ləngidən amillərdən biri də hər dəfəsində yüzlərlə kitabını çevrəyə paylayan yazarlardır?
- Sizin dediyiniz bu cümləni mən bu yaxınlarda qəzetdə yazmışamsa, deməli razıyam.
- “Alma-Kitab”a təklifləriniz? Layihənin uğurlu alınması üçün nələr etmək olar?
- “Alma-Kitab”ı “Alma”-nın redaktor korpusu hazırlayacaqsa, problem olmayacaq. Qəzeti izləyənlər yaxşı görürlər ki, siz yeni ideyalar baxımından korluq çəkmirsiz. Orta məktəblərdə kitab tədbirləri keçirmək ideyanız da maraqlıdı. Sizə bir şey deyim. Kamal Abdullanın “Tarixsiz gündəlik” povestinin bir neçə məktəbdəki müzakirəsində mən də iştirak eləmişəm. Gözləmədiyim bir vəziyyəti müşahidə elədim ki, indiki şagirdlər bədii kitab oxumağa da, onun müzakirəsində sərbəst iştirak eləməyə də, müəlliflə səmimi diskusiyaya girməyə də hazırdırlar. Mən bu uşaqların həmin povest haqqında gəldikləri qənaəti eşitdikcə, məəttəl qalırdım.

3 kitab haqda 9900 işarə

2007-02-04T13:34:00.000+04:00

QAN TURALI
qan_tural@yahoo.com

Bu yazı Sevincin “Uçuş məsafəsi”, Günel Mövludun “Qaranlıq və ikimiz” və Qan Turalının “Elektronik sevdalar” kitabları üzərinədir. Bakıda yazılıb, 254 sətirdir.

Sevincimiz cəsarətimizdir

Sevincin şeirləri çap olunduğu andan reaksiya doğurub, “alatorançı”lara yönəlik tənqidlərin çoxu da məhz Sevincin şeirlərinə görə olub. Sevincin açıq-saçıq şeirlərini mühafizəkar ədəbi camiə həzm edə bilməyib, “belə şeir olmaz” deyiblər. “Alatoran” jurnalını Sevincin şeirlərini cırıb, sonra evə aparanlar olub. Səbəb sadə və yeganədir, əxlaqla ədəbiyyatı qarışdırıblar, gün kimi aydındır ki, əsərin əxlaqi olmağı onun məziyyəti olmadığı kimi, əxlaqsız olması da məziyyət deyildir, biz estetik ülgülərlə danışmalıyıq. Yeri gəlmişkən, romanını porno effektlərlə dolduran və romanda heç bir yazıçı, hətta jurnalist yazı manerası gözə dəyməyən əliəkbərlər məhz ƏDƏBiyyatın məhz bu cürə ortamlarında mübahisə doğura bilərlər.
Sevincin şeirləri qadından danışır, qadının intim dünyasından, cəmiyyətin preslədiyi duyğularından danışır. Bizim cəmiyyət isə bu sahədə radikal olub, Afrika qəbilələrinin birində cinsəl ilişki zamanı qadın səs çıxaranda bunu onun xəyanət etməyinə yozur və buna görə onu öldürürdülər. Onlardan fərqimiz yox imiş. Qadınlardan söhbət düşmüşkən, Tehran Əlişanoğlunun “2000-cilər… və feminizm” məqaləsində Sevincin şeirlərini intim-feminist-emansipasion adlandırır və Tehran bəy feminizmi “hər şeyi qadın başlangıcından izah etmək” kimi anlayır. Və eyni şeyi Nərmin haqda da söyləyir. (Bax, www.tenqid.net) Amma məqalənin mahiyyətinə varmasaq belə, Tehran bəyin yanlış yolda olduğu bəllidir, çünki feminizm “hər şeyi qadın başlangıcından izah etmək” deyildir, Tehran bəy özü feminizmi yanlış anlayaraq, sonra da Sevinci öz qəlibinə daxil edir. Feminizm fərdi qiyam (Kamyu) deyildir, geniş ictimai hərəkatdır, Sevincin şeirlərini freydist şeir kimi anlamaq gərəkdir.
Freydin “libido” anlayışı var, ona görə insanın ailə, toplum, din tərəfindən üzə çıxmağa qoymayan cinsəl ehtirasları var, bu cinsəl istəklər realizə edilə bilməyəndə nevroz yaranır. Freyd XX əsr insanını “nevroz insanı” hesab edirdi. Sevinc də məhz bu cürə istəklərdən yazır. Freyddə bir də “sublimasiya” anlayışı var, realizə edilə bilməyən istəklər yaradıcılıq, dinlə, elmlə formasını dəyişərək gerçəkləşə, bununla da insan nevrozdan xilas ola bilər. Adını unutduğum türk araşdırmaçılardan biri Füzulini “seksual impotent” adlandırmış və səbəbini onun çoxlu məhəbbət şeiri yazmağında görmüşdü. Füzulini müdafiə etmək fikri mənə yad olub, amma impotensiyanı belə izah edərdim: Füzuli məhəbbəti sufi-mistik formada anlayırdı, ona görə türk alimə haqq vemək olar.
Qayıdaq sevincimiz Sevincə. Sevincin nəfəsi genişdir, polifoniyası var, orijinal metaforası var, şeirin strukturu da yaxşı qurulub. Amma onda diqqəti cəlb edən əsas qüsur mövzu darlığıdır, bayaq Freyddən danışdıq, nəzərə alaq ki, Freyd I Dünya Savaşında insanların özlərini qurban verməsini “libido” ilə izah edə bilmədi, çünki burada seksual motiv yox idi. Buna görə də Freyddən sonrakı psixoanaliz “libido” anlayışının dairəsini genişləndirdi. Adi misal. Freyd belə hesab edirdi ki, uşağın anaya qarşı seksual həzz duyması (Edip kompleksi) anasının döşünü əmməyi ilə başlayır. Freydin o qədər də məşhur olmayan ardıcılı Melaniya Klayn (1960-da vəfat edib) uşağın ana döşünü əmməsində libidonun başlanğıcından çox, yaşama instinktini önə çəkdi, çünki uşağın yeganə qidası ana südüdür. Anar Rzayev bura dağ çiçəyini də əlavə edir. Bir sözlə, altşüurda yalnız seksual motivlər gizlənməyib, Sevinc irrasionalı yazmaq istəyirsə, mövzu dairəsini genişləndirməlidir.

Günelin mövludu

Günelin kitabındakı ilk şeir “Kənd və Yesenin”dir və bu da təsadüfi deyil. Güneli Sevincdən fərqləndirən məhz lirik düşüncədir. Biz çox zaman lirikanı düz anlamırıq, elə bilirik ki, şeirdə lirika olmamalıdır, bu da başadüşüləndir. Aqşinin sevimli Ağalar Məmmədovun hörmətli filosofu Hegelin ən yaxşı sözü budur: “Gerçək olan hər şey ağlabatandır, ağlabatan olan hər şey gerçəkdir”. Azərbaycan ədəbiyyatında 30-cu illərdə olan inqilabi romantika tədricən öz yerini saxta lirikaya verdi, bu baxımdan səciyyəvi olan Rəsul Rzanın “İşıqlar üşüyəndə” adlı şeir kitabı var. Lirik düşüncədə novatorluğun yerini imitasiya və cinsəl sözlər alandan sonra Azərbaycan şeirində lirika insanı iyrəndirməyə başladı. Ona görə də poeziyada “başını kəsib, sinənin üstünə qoyacaqlar” (Həmid Herisçi), “sarışın uşaq anasının meyidi üzərində üzüm yeyir” (Rasim Qaraca) kimi misralarla ifadə edilən qəddarlıq yarandı. Amma lirika da lazımdır, sadəcə olaraq, lirik düşüncənin forması və məzmunu dəyişməlidir. Məsələn, Günelin “vətən olmayan yerlərin bircə adı var- qürbət” misrası da maraqlı görünür. Tələsik qeyd edim ki, bizdə qürbət, qərib mövzusu çox bayağılaşıb, o gün “Qəriblər qəribi” adlı bir qəzetin reket qəzet olduğu aşkarlandı.
Günel az qala bütün şeirlərini qadınlar haqda yazır, tamam, başa düşürük qadınsan, özü də çox gözəl qadınsan, (Aqşin bu yerdə yaxşı deyir, amma mən hörümçəkləri sevirəm), amma axı bütün şeirləri qadından yazmaq niyə? Günelin elə özünün gürcü şairi Zviaddan götürdüyü müsahibənin başlığı belə idi: “Poeziyanı qadın və kişilərə bölmək olmaz”. Günel ona etiraz etməyib. Amma Günel yalnız qadınlardan yazırsa və qadın yazarlar kişilərə nisbətən çox azdırsa, biz təbii olaraq, bu bölgünü aparmalıyıq. İndi bir şey deyəcəm, Feministlər qulaqlarıını tutsunlar, qadın yazar azdır, amma qadın filosof ümumiyyətlə, yoxdur.
Günelin çox güclü hissiyatı var, amma bu elə bir hissiyyatdır ki, düşüncəni məhv edir. Biz Güneldə hisslərin təlatümünü görürük, amma “bütün hisslər aldadıcıdır” (Tolstoy). Ona görə də Günel eqosunda narahat halda vurnuxan, təsdiqini tapmayan detalları da yazmaqdan çəkinmir, məsələn, “Kənd və Yesenin” şeirini belə bitirir: “Mən qürbətdə anladım, vətən qadınları necə mənasızdır”. Qadınlar mənalı da ola bilər, mənasız da, amma mən nəyə görə qadınların mənasız olmasının izahını görmürəm. Gördüyüm Günelin azəri qadınlarına qarşı olan aqressiyasıdır.
Günelin kitabında bir də “Paytaxt” adlı essesi var, hisslər burulğanından danışarkən bu essesini də ortalığa dəvət edək. Əvvəlcə Günelin sevimli sözü ilə desəm, çox mənasız essedir. Amma Günel elə romantikaya dalıb ki, (esse çox səmimi yazıldığna görə, bu esseni yazarkən saçlarının belə gözünə dağıldığını hiss edirəm) dostunun dilindən yazır: “Azadlıq meydanına 3-4 min adam yerləşər”. Görün hissiyata dalmaq adamı hara aparıb çıxarır, Azadlıq meydanı bir milyona qədər adam tutur, bu zarafat deyil, şeirdə verilən və hər kəsə bəlli olan informasiyanın qeyri-dəqiqliyidir. Nəzərə alaq ki, esseni bu rəqəm üzərində qurub.

Elektronik sevdalarım

İndi gəlib çatdım özümə. “525”-də öz kitabım haqda yazdığım yazını ixtisar və əlavələrlə təqdim edirəm.
Yazar özü də əslində bir oxucudur, onun əsəri interpretasiya etmək şansı başqalarınınkı qədərdir, amma o, digər oxuculardan ilk oxucu olmaq etibarı ilə də seçilir, bir də yazar əsərin necə yazıldığını da yaxşı bilir.
Ən böyük şeirimi “Telefon”u necə yazdım? Müasir insan düşüncə sistemində, eləcə də onun praktik həyatında ən önəmli yer tutan əşyalardan biri də cib telefonudur. Mən poeziyanın qədim priyomunu işə saldım. Bu priyomun adı animizmdir, yəni insana xas olan keyfiyyətlərin başqa varlıqlara köçürülməsi. Hələ folklorda bunun elementlərinə rast gəlmək olar, buludlar ağladı, günəş güldü və s. Amma məncə insan təbii varlıq kimi təbiətdən qopub, o daha çox cəmiyyətin içərisindədir, ona görə də insana məxsus olan keyfiyyəti hansısa dağa, buluda, ağaca deyil, hamımızın həyatında önəmli yer tutan bir əşyaya- telefona köçürməyi qərara aldım. Bunu bir də ona görə deyirəm ki, bizim ənənəvi poeziyada mövcud olan animistik elementlər indi də saxlanılır, Əkrəm Əylislinin bir hekayəsində ironiya ilə yazdığı kimi, sevgililər “uca dağ başında tənha vələs” altında görüşürlər. Amma indi nə tənha vələs oxucuya nəsə deyir, nə də dağ başı (Açığı mən heç vələs ağacını da tanımıram). O cürə şeir yazan adamların özləri də ciblərində telefon gəzdirirlər. Yazdığım ən böyük şeir olan “Telefon” şeiri belə yarandı. Amma bu şeirin üzərində həddindən çox işlədiyimi də deməliyəm, bu şeirin düz altı əlyazması var. Lamartin ən yaxşı hesab etdiyi şeiri haqda deyirdi ki, bu şeirin ideyası gecə meşədə ağlıma gəlib, öləndən sonra onun arxivini araşdıranlar bu şeirin çoxlu əlyazmalarını tapdılar, məlum oldu ki, bu şeir Lamartinin üzərində ən çox işlədiyi şeir imiş. Eyni aqibəti “Telefon” şeirində də yaşamışam, ideya bircə anlığa beynə gəlir, onun mükəmməl bədii formasını tapmaq isə zaman tələb edir.
Başqa bir şey də məni düşündürürdü, məncə kiçik şeirlər yazmaq lazım idi. Onların həcmi 160 işarədən çox olmamalı idi, çünki bir mesajla ancaq bu həcmdə mətn yollamaq olardı. Bəli, bu şeirlər cib telefonu ilə göndərmək üçün yazılmalı idi, bu şeirləri bir tərəfdən yazıb, o tərəfdən göndərirdim, bir çoxunu da elə yolla gedərkən cib telefonunda yazmışam. Yazırsan, göndərirsən- ədəbiyyatı real həyatın içinə salmaq üçün bundan effektiv yol bilmirəm. Bu gün elə adamlar var ki, telefonunda mesaj bölməsində mənim 30-40 şeirimi saxlayır. Onların hamısını mən göndərmişəm. SMS şeirlərim yüzdən çoxdur, sevgilimin (o zaman dostum idi) ad gününü təbrik etməyi unutmuşdum, o da mənə “Ad günündür, mesaj yazmıram, etirazın loyal forması” şeirimi göndərmişdi, müəllifin öz əsərini oxuyub, utanmasının bir variantı da bu olsun gərək.
“Əsgərin şeiri” adlı bir şeirimin bütün motivlərini qəzetdən götürmüşəm. Bir əsgər tez-tez gecə növbəsini atıb, Bərdənin qaçqın düşərgəsində yaşayan sevgilisi ilə görüşə gedirmiş, bundan duyuq düşən qızın qohumları onu öldürmüşdülər, elə xəbər də onların məhkəməsi haqqında idi. Qəzetdə əsgərin şəkli də var idi, heç bilməzdin ki, bu cür fağır görkəmli adam belə bir iş tuta, bu cəsarətin yiyəsi ola bilər. Yəqin öldürməsinlər deyə yalvarırmış qatillərinə, sona qədər qəhrəman kimi qalmaq olmur, amma hər halda öldürmüşdülər, özü də sevdiyinə görə. Bu bir şeir üçün kifayət idi.
Açığını deyim ki, öz şeir kitabını ciddi hadisə hesab etmirəm, sadəcə özümə misra kimi gələn şeyləri yazmışam, yaza-yaza bu şeylərdən xilas olmaq gərəkdir. Bunu təvazökarcasına yox, gerçəkçi bir şəkildə söyləyirəm. İslamda elmi “vəhbi” və “kəsbi” deyə iki yerə ayırırlar, biri Allahdan gələndir, o biri isə qazandığın. Məncə, nəsri özün yazırsan.

"Əli və Nino" Hollivudu valeh edib

2007-02-04T13:27:00.000+04:00

Dünyanın ən böyük kinostudiyalarından ikisi roman əsasında film çəkmək uğrunda mübarizə aparır

"XX əsrin əvvəlləri, Bakı. İmperator rus humanitar gimnaziyasının dərs otaqlarından biri. Əynində qızılı saplarla işlənmiş mundir olan professor aramla danışır"
... Bu, "Sonsuz gözlənti" filminin ssenarisində ilk səhnədir. Azərbaycanlı yazar Qurban Səidin dünyaca məşhur "Əli və Nino" romanı əsasında hazırlanmış ssenari bu ilin sonlarında ekranlaşmalıdır. Hollivudda artıq iki kinoşirkət yerli kinoşərhçilərinin "fenomenal Şərq hekayəti" dedikləri əsərlə maraqlanır.
Hollivudun nüfuzlu kinotənqidçilərindən sayılan Miriam Şteyn dünən "Sinema Review"də dərc etdirdiyi "Uzaqdan gətirilən əfsanə" adlı yazısında bildirib ki, ötən əsrin 30-cu illərində Berlində alman dilində çıxan, 1971-ci ildə ingilis dilinə tərcümə edilən və müəllifi "Qurban Səid" adıyla pərdələnmiş "Əli və Nino" möhtəşəm lent ola bilər: "Lev Nussinbaum kimi tanınmış məşhur publisist və politoloq Məhəmməd Əsəd bəyin yazdığı bu roman gözəldir. Müsəlman Şərqini anlamaq, burada duyğuların qorxulara, məntiqin hisslərə çulğaşmasını, baş verən qanlı hadisələrin ən ülvi ümidləri məhv etməsini, kiçiklərin böyüklərə üsyanı və böyükləri kiçikləri didməyə çalışmasını dərk etməyə çalışanlar bu əsəri oxumalıdı. Şübhə etmirəm ki, əsər zəngin motiv mənbəyi olaraq usta ssenaristin əlində əvvəldən sonadək tamaşaçını gərginlikdə saxlaya biləcək filmə dönə bilər. Amerikalılar bu dəfə də Şərqə "kəşfiyyat"a çıxacaqlar. Bələdçimiz isə Qərbin divarlarına Şərq naxışları vuran Qurban Səid, onun arzular qurbanı Əlisi və nakam Ninosu olacaq. Tristan və İzolda, Romeo və Cülyettanın Şərqdəki kölgələrinin sayrışacağı alovun dillərinin istisini ekranda görə bilsək, filmin uğurlu olacağını bəri başdan deyə bilərəm".
M.Şteyn daha sonra bildirir ki, İtaliyanın Neapol şəhərinin yaxınlığındakı kiçik Pozitano şəhərciyinin məzarlığında uyuyan Məhəmməd Əsəd Bəyin romanı "Titanik"in uğurunu təkrarlaya biləcək bir filmin əsasını qoyar.
Kinoşünas Ceyms Sallivan isə Məhəmməd Əsəd bəyin Berlində mühacirətdə olduğu dönəmdə "Lev Nussinbaum"a dönməsindən də bəhs etdiyi "Şərq qapımızı döyür" yazısında "Əli və Nino"u "Amerikanın yaxşı tanımadığı möhtəşəm əsər" adlandırıb.
"Məşhur kinorejissor Mayk Nikolsun atası Pavel Peşkovski, yazıçı Vladimir Nabokovun bacısı Yelena Nabokova ilə yaxın dost olan Məhəmməd Əsəd bəyin romanının ssenari variantında adaptasiyasının filmə döndərilməsi sözsüz ki, bacarıqlı rejissor üçün uğur sayılmalıdır. Unutmayaq ki, məşhur ingilis yazıçısı Con Ueyn bəhs etdiyim əsəri "dahiyanə" adlandırmışdı. Düşünürəm ki, yazıçının İtaliyada alman baronessası Elfrida Erenfels fon Bodmersxofla məhəbbət hekayəti də "Ruhlar Evi" təki film səviyyəsində bir lentdə canlandırılsaydı, Şərqin ən incə motivlərinin Qərblə necə birləşdiyini bariz şəkildə görərdik", - C.Sallivan deyib. "Əli və Nino"nu ABŞ-da ilk dəfə tərcümə edərək çap etmiş "Random House" çap evinin yetkililəri isə bildiriblər ki, romanın ekranlaşdırılmasına artıq icazə verilib.
Hazırda dünya kinosunun nəhənglərindən sayılan iki şirkət, ABŞ-da "Hollivudun divləri" adlandırılan kinokorporasiyalar "Əli və Nino"nu lentə almaq uğrunda mübarizəyə başlayıb. "Sony Pictures Enteriment"in tərkibindəki "Columbia TriStar Motion Picture Groupe"nin bir hissəsi olan "Columbina Pictures İndustires İnc" kinoşirkəti ssenari üçün 15 milyon dollar ödəməyə hazır olduğunu bəyan edib.
"Touschstone Pictures" kinoşirkəti isə ssenariyə yiyələnməyə və potensial rəqiblərini qabaqlamağa çalışaraq daha üstüü qiymət təklif edib. Bu məbləğ açıqlanmasa da, EMT agentliyinin verdiyi məlumata görə, "Touchstone" rəhbərliyi "xəsislik etmək" niyyətində deyil.
"Əli və Nino" romanının qəhrəmanları azərbaycanlı Əli xan Şirvanşirlə gürcü Nino Kipiani rolları ifa etmək üçün məşhur kinoaktyorlar Billi Zeyn və Salma Hayekə dəvət yollanıb.
Əsərdəki professor Məhəmməd Heydər, professor Sanin, sektant Maykov, Aişə, nökər Kərim, Zeynəb, Zeynal ağa, İlyas bəy, gimnaziya direktoru Vasili Xrapko, Məhəmməd Heydər, qoca Mustafa, ahıl Didiani, knyaz Medikov və s. rollara isə Ceremi Ayrons, Coş Harnett, Mett Stoun, Trey Parker, Kolin Farrel, Lyuk Perri, Tobi Maquayr, Hyu Cekman, Alissa Milano, Qoldi Houn, Cillian Anderson, Marisa Tomey, Meq Ryan, Monika Beluççi, Natali Portman və başqaları ilə danışıqlar aparılır.
İlkin məlumatlara görə, filmin təqribi büdcəsi 140 milyon dollar təşkil etməlidir. Çəkilişlərin Hollivuddakı kinopavilyonlarla bahəm, Berlin, Münhen və (Almaniya), İstanbul və İzmir (Türkiyə), Varşava və Krakov (Polşa), Moskva və Sankt-Peterburq (Rusiya), Brest (Belarus) və Bakı şəhərlərində aparılması nəzərdə tutulur.
Bununla bahəm, "Əli və Nino"nun motivləri əsasında animasiya filminin çəkilməsi də istisna olunmur. Belə ki, "A.D.Vision" və "Pixar" təki dünya animasiyasının qrandlarının prodüserləri artıq müvafiq danışıqlar prosesinə başlayıblar.
"Nino obrazını yaratmaq üçün mənə dəvət yollayıblar. Əsəri oxudum və şoka düşdüm. Orada Şərqlə Qərbin təması elə valehdici formada yazılıb ki, heyran qalmamaq mümkün deyil", - "Əli və Nino"nun qəhrəmanı Nino obrazının potensial ifaçısı, Hollivud ulduzu Salma Hayek bildirib.

Həsən AĞACAN

Bütün Tanrı övladları rəqs edə bilər

2007-02-04T13:12:00.000+04:00

Haruki Murakami

Dünya şöhrətli yazıçı H.Murakami 1949-cu ildə Yaponiyanın qədim paytaxtı Kioto şəhərində, filoloq ailəsində doğulub. Vasade Universitetinin klassik dramlar fakültəsini bitirib, bir müddət Tokioda cazsevərlərin toplaşdığı barı işlədib.
Yazmağa 29 yaşından başlayıb. Hər səhər saat altıda durub, gecə 10-da yatır. Orta hesabla ildə bir roman yazır. 33 yaşından siqareti atıb, idmanla - qaçış və üzgüçülüklə məşğul olmağa başlayıb.
Yaponiyanı tərk edərək, ABŞ-da yaşamağa gedib. Yapon ədəbiyyatı tarixində ilk dəfə vətəninə kənardan - bir qərbli kimi baxıb, yazmağa çalışır.
Onun əsərlərinin qəhrəmanları müasir yapon gəncliyidir, onlar əvvəlki nəsillərdən fərqli dünyagörüşə və dəyərlər sisteminə inanırlar.
Kitabları bütün əsas dillərə tərcümə edilib, dünyanın hər yerində onu sevə-sevə oxuyurlar.
Bir sıra hekayələri Azərbaycan dilinə də çevrilib. Bu gün sizlərə təqdim etdiyimiz hekayə Murakaminin eyniadlı romanından bir parçadır. Romanı tam şəkildə dilimizə Aliyə xanım çevirib.
Roman ayrı-ayrı müstəqil hekayələrdən ibarətdir. Onları konkret süjet xətti birləşdirmir. Amma romanın özəlliyi də budur- əsərin baş qəhrəmanı (antiqəhrəmanı) ZƏLZƏLƏdir, bütün hekayələrdə qəhrəmanları, onların taleyini etkiləyən, dərin izlər buraxan, amma süjet xəttində anidən görünüb yox olan bir ZƏLZƏLƏ.

***

Yesiya dəhşətli sancı içində yuxudan ayıldı və hər iki gözlərini açmağa səy göstərdi, amma yalnız birini aça bildi. Sağ gözünün qapağına gücü çatmırdı, elə bir hissi vardı ki, guya bütün gecəni ağzındakı dişlərinin hamısı ağrıyıb. Çürümüş kötüklərdən ağrı yaradan tüpürcək süzülür və beyinciyi əridirdi. Əgər belə davam edərsə, beyni tamam məhv olacaq və düşünmək lazım gəlməyəcək. Onsuz da bir işi yoxdu- deyə beynindən keçirdi. Yenə yatmaq pis olmazdı, amma Yesiya yaxşı bilirdi ki, daha yuxulaya bilməyəcək. Özünü belə pis hiss edirsə, nə yuxubazlıqdı. O, başının üstündəki zəng saatına baxırdı. Amma saat harda itib-batmışdısa, gözə dəymirdi. Eynəyi də yox idi. Görünür, harasa tullamışdı. O, başa düşürdü ki, qalxmaq lazımdı, amma bədəninin yuxarı hissəsini qaldırmışdı ki, başı gicəlləndi və Yesiya özünü təzədən balışa çırpdı. Ətrafda paltar asmaq üçün roliklər satan alverçinin maşının səsi eşidilirdi. Köhnə rolikləri verib, təzələrini almaq olardı. Reproduktordan gələn səs əmin edirdi ki, son iyirmi il ərzində qiymətlər dəyişməyib. Nəzik və uzada-uzada qışqıran səs orta yaşlı kişiyə aid idi. Elə bircə bu səs kifayyət idi ki, Yesiya özünü dənizdə çalxalanan kimi hiss eləsin. Amma qusub qaytarmaq üçün tək ürəkbulanması bəs deyil. Yoldaşlarından kimsə belə kəskin sancı dəqiqələrində səhər proqramlarını izləyirdi. Amma həmin səhər Yesiyanın televizora tərəf getmək gücü yox idi. O, güclə nəfəs alırdı. Göz bəbəklərinin dərinliyində şəffaf işıq şüası ağ tüstünün içində itib-batırdı. Bəli, geniş perspektivləri vardı. Deyəsən, bu, ölümdü ki, var - fikrindən keçirtdi. Hər halda bu təcrübəni təkrarlamaq istəməzdi. Yaxşısı budur ki, elə indi öləsən, təkcə diləyim budu, Tanrı mənə bunu bir də göstərməsin. Tanrını fikirləşdiyində Yesiya anasını xatırladı. Su istədi. O, anasının çağırardı, amma elə o dəqiqə də yadına düşərdi ki, evdə heç kəs yoxdu. Anası üç gün əvvəl digər möminlərlə birgə Kansaya getmişdi. Adamlar necə də fərqlidirlər. Ana - Tanrının mömin bəndəsi, oğul - ağır sancılarda. O, tərpənə bilmirdi. Sağ gözü əvvəlki kimi açılmırdı. “Kiminlə belə yığışmışdıq? Xatırlamıram.” Yada salmağa çalışdı, amma beyni elə bil
daşlaşmışdı. “Yaxşı, sonra yadıma düşər”
Deyəsən, hələ səhərdi, amma günəşin pəncərə yarıqlarından içəri dürtülən gur, parlaq şüaları bəlli edirdi ki, artıq günortadı. O, nəşriyyatda işləyirdi, orda əhəmiyyətsiz gecikmələrə belə, barmaqarası baxırdılar. Gecələr də işləmək olar, təki iş getsin.
Nahardan sonra işə çıxmağı müdir elə-belə buraxmayacaqdı- dişinin dlibindən çıxanı deyəcək. Bütün bunları qulaqardına vurmaq olardı. Amma istəmirdi ki, onu bu işə düzəldən mömin tanışına söz gəlsin.
Axırda onsuz da Yesiya evdən təxminən saat birdə çıxdı. Başqa gün olsaydı, hörmətli bir səbəb uydurardı, bütün gününü evdə xəstə keçirərdi, amma tərslikdən bu gün disketdə saxladığı çox vacib bir sənədi hazırlayıb çap etməliydi. Bu işi isə heç kimə tapşırmaq olmazdı.
O, anası ilə Asaqay rayonunda yaşayırdı, ona görə də Yesiya mərkəzi xəttlə Yotsuya stansiyasına gəldi, ordan Marunouçiyə gedən marşurutla özünü Kasumiqasekiyə çatdırdı. Ordan da Xibiyaya gedən xəttə keçib, Kamiya-qye stansiyasında düşdü. Nəşriyyat stansiyanın yaxınlığında idi. O, turistlər üçün bələdçi yol-xəritə çap edirdi.
Gecə on birin yarısı evə qayıdanda Kosumiqaseki stansiyasında o, qulağının sırğalığı olmayan bir adam gördü. Görkəmindən ona əlli yaş vermək olardı. Saçları gümüşü idi. Hündürboy, eynəksiz idi. Köhnə dəbli paltosu var idi. Sağ əlində dəri portfel tutmuşdu. O, platformada Xibiya xəttindən Çiyedaya tərəf addımlayırdı, bir qədər fikirli görünürdü və Yesiya fikirləşmədən onun ardınca düşdü. Özünə gələndə boğazı qurumuşdu.
Yesiyanın anasının qırx üç yaşı vardı. Amma ona otuzdan artıq yaş vermək olmazdı. Olduqca düz, təmiz sifəti vardı. Puritansayağı qidalanma və səhər-axşam gimnastika ona əla bədən qurululuşu və təravətli dərisini qorumağa imkan vermişdi. Üstəlik, onun oğlundan on səkkizcə il ayırırdı, tez-tez onu oğlunun böyük bacısı bilirdilər.
Bütün bunlar azmış kimi o, çətinliklə özünü ana kimi hiss edirdi. Sadəcə, o, ekstentrik şəxsiyyət idi və hətta Yesiya yuxarı siniflərə getdiyi vaxt seksual maraqları artanda belə, o, evdə çılpaq gəzməkdə davam edirdi. Təkcə yataq otaqları ayrı idi, amma onda ki, anası özünü tənha hiss edirdi, o, oğlunun otağına gəlirdi. Üstünə bir şey atmaq ağlına da gəlmirdi, birbaş onun yatağına uzanıb oğlunu pişik, ya it balası kimi qucaqlayaraq yuxuya gedirdi. Oğlan bilirdi ki, beynində anasına qarşı hər hansı niyyət yoxdu, amma bu fikrin belə, ona xeyri dəymirdi. Görünür bu anaya çatmırdı ki, oğlunda ehtiras yaradır və o, narahat və qeyri-təbii pozada yatmağa məcbur olur. Yesiya anası ilə fatal münasibətlərə yuvarlanmaqdan qorxurdu. Problemsiz onunla yatmağa razılaşmağa rəfiqə axtarırdı. Amma beləsi demək olar ki, heç vaxt tapılmırdı və o, tez-tez masturbasiya ilə məşğul olurdu.
Artıq yuxarı siniflərdə o, axşamlar qazandığı pullarla fahişəxanalara baş çəkirdi. Yesiya özü hərəkətlərini seksual gərginlikdən azad olmaq kimi yox, qorxudan yaranmış hal kimi dəyərləndirirdi. O, evi tərk etməli və sərbəst yaşamağa başlamalı idi. Yesiya bu barədə çox düşünmüşdü: instituta qəbul olanda da, işə düzələndə də. Amma hətta indi belə, iyirmibeş yaşı varkən də heç cür qərara gəlməmişdi. Heç bir səbəbini bilmirdi. Anası tək qalsa, nə edəcəkdi? Yesiya onsuz da uzun müddət güc və enerji sərf etmişdi ki, anasının özünü məhv etmək planlarına yol verməsin.
Qəflətən anasına evdən getməyi barədə xəbər versə, onunla isterika baş verəcək, çünki o, hələ indiyədək bir dəfə də düşünməyib ki, Yesiya ondan ayrı yaşacaq. On üç yaşında Yesiya bəyan etdi ki, o, daha Tanrıya inanmır, o, gözəl xatırlayırdı ki, anası necə yanıb-yaxıldı, ətrafdakı hər şey necə məhv oldu. Yarım ay o, demək olar ki, heç nə yemədi və danışmadı. Çimmədi, saçını belə daramadı və hətta alt paltarlarını belə dəyişmirdi. O, menustrasiya zamanı özünə nəzarət etmir, baxmırdı. Onda Yesiya ilk dəfə anasının belə çirkli, iyrənc və üfunətli gördü. Və o, fikrinə belə gətirəndə ki, bu bir də təkrar ola bilər, dəhşətə gəlirdi.
Yesiyanın atası yoxdu. Doğullandan bəri onun təkcə anası var. Uşaqlıqdan o, anasından təkcə bunu eşidib:
- Sənin atan - uca yaradandı. Uca tanrının yeri göylərdi. O, bizimlə yaşaya bilməz. O, yəni sənin atan hamıdan ucadı, həmişə səni izləyir və qoruyur.
Bu sözləri ona Tabata familiyalı qəyyumu da deyirdi. O, körpəliyindən Yesiyanı haqq yoluna çəkirdi.
- Tutaq ki, sənin atan bu dünyada yoxdu. Bədxah ağzıgöyçəklər tapılacaq ki, sənə lağ etsinlər, amma çox təəssüf ki, bu dünyada çoxlarının gözünü duman örtüb və onlar əsl həqiqəti görmürlər. Sənin uca atan dünya özüdü. Və sən onun sevgisi əhatəsində yaşayırsan. Bununla fəxr et və yaşa.
- Tanrı hamınındı, - məktəbə təzəcə gedən Yesiya soruşdu.- Amma hərənin öz atası var, belə deyil?
- Bilirsən, Yesiya, sənin atan gec-tez sənin qabağına çıxacaq, gözləmədiyin vaxtda, ağlına gətirmədiyin yerdə sən onunla rastlaşacaqsan, amma əgər sən şübhə etsən və ən pisi, inamını itirsən, hesab elə ki, məhv oldun. Başa düşürsən?
- Hə.
- Mənim sözlərimi unutmazsan ki?
- Unutmaram, Tabata-san.
Düzünə qalanda isə Yesiya onun sözlərini ciddiyə almamışdı. Niyə? O, özünü xüsusi olaraq “Tanrı övladı” kimi hiss eləmirdi. Adi oğlan idi. Hələ adidən də pis idi: xüsusi fikir veriləsi heç bir şeyi yox idi, hələ desən başdan ayağa səhv idi. On üç yaşında da onun uğurları aşıb-daşmadı, heç idmana da bir ümid yeri yox idi. Yavaş qaçırdı, ayaq üstə güclə dururdu, gözləri zəif görürdü, heç əlləri də lazım olan yerdən inkişaf etməmişdi. Beysbol meydançasında heç cür topu tuta bilmirdi. Komanda yoldaşları əlindən zara gəlirdi, oynunu seyr edən qızlarsa gülüşürdü.
Yatmazdan əvvəl öz atasına - Tanrıya dua edirdi: “Mən sənə inamımı ölənə qədər möhkəm saxlayacam, amma SƏN elə et ki, mən topu tuta bilim. Təkcə bunu istəyirəm. Mənə başqa heç nə, (daha doğrusu, indi heç nə) lazım deyil. Əgər mənim atam doğrudan Tanrıdırsa, o, belə xırda-xuruş diləyimi eşidər.” Ümidlərsə özünü doğrultmurdu. Top hələ də onun beysbol əlcəkləri arasından sürüşüb çıxırdı.
- Yesiya, uca Tanrıya çağırışdı, - Tabata qətiyyətlə deyirdi - bax, sən dua edirsən, bu, əlbəttə yaxşıdır, amma nəsə böyük şeylərdən ötrü dua etmək lazımdır. Nə isə mənasız və konkret şeylər üçün dua etmək yaramaz.
Yesiyanın on yeddi yaşı tamam olanda anası ona dünyaya gəlməyinin tarixini danışdı.
- Artıq sən bunları bilməlisən. Cavanlığımda mən büsbütün zülmətdə yaşayırdım. Qasırğalı dəniz kimi içimdə bir xaos hökm sürürdü. Qara buludlar əsirdi, işığın qabağını tutmuşdular. Bu zamanla mənim kişilərlə sevgisiz əlaqələrdə təcrübəm var idi. Yəqin sən bilirsən də “əlaqə” deyəndə mən nəyi nəzərdə tuturam?
- Bilirəm, - Yesiya cavab verdi.
Həmişə söhbət düşəndə anası çoxdan köhnəlmiş sözlərdən istifadə edirdi. Hə, Yesiyanın buna qədər artıq bir neçə qızla sevgisiz əlaqələr təcrübəsi var idi.
Anası davam etdi.
- İlk dəfə mən orta məktəbin ikinci sinifində (on altı yaş) hamilə qaldım. Onda mən buna elə də əhəmiyyət vermədim. Tanışımın məsləhət verdiyi xəstəxanaya getdim və abort elətdirdim. Ginekoloq cavan və mehriban adam idi. Əməliyyatdan sonra mənə necə qorunmaq barədə mühazirə oxudu. Dedi ki, abort bədənə ziyan olduğu kimi, ruha da ziyandı. Həm də zöhrəvi xəstəliklərə tutulmaq ehtimalı var. Sonra mənə bir qutu prezervativ verdi ki, mən ondan istifadə edim. Mən ona izah elədim ki, hər dəfə bundan istifadə edirəm, amma o, cavabında dedi ki, kimsə onları düz geyinməyib. Qəribədi ki, heç kim ondan düzgün istifadə etməyi bacarmır. Amma mən axmaq deyiləm axı, həmişə diqqətli olurdum, həmişə də qorxurdum. Soyunan kimi özüm kişiyə prezervativ geyindirirdim. Yəqin sən bilirsən prezervativ nədi?
- Bilirəm,- Yesiya cavab verdi.
- İki ay sonra mən yenə hamilə qaldım. Halbuki ikiqat ehtiyatlı olmuşdum. Amma buna baxmayaraq, hər şey təkrarlandı. İnanmazsan, neyləmək olardı, məhz elə həmin həkimin yanına getdim. O, məni yoxlladı və dedi: axı sənə demişdim, hara baxırdın? Mən göz yaşları içində izah elədim ki, necə qorunmuşam. O, mənə inanmadı və yenə də danlamağa başladı. Əgər qorunsaydın, belə olmazdı, - bu yerdə ana oğluna baxıb, davam etdi. - Bu, uzun söhbətdi. Axırda hardasa mən yarım il sonra elə həmin həkimlə əlaqə qurdum. Cavandı, evli də deyildi. Onunla söhbət etmək darıxdırıcı idi. Amma o, abırlı, təmiz adam idi. Bir maraqlı xüsusiyyəti vardı: onun sağ qulağının sırğalığı yox idi - uşaqlıqda it dişləmişdi. Evlərinə gedirmiş, qəflətən iri bir qara it üstünə atılıb, qulağını dişləmişdi. “Hələ yaxşı ki, qulağımı dişləyib, burnumu dişləsəydi lap pis olardı” - o özü belə deyirdi. Onun fikrilə razılaşmamaq da mümkün deyildi. Mən onunla görüşürdüm və tədricən özümə gəlirdim. Mən onunla başqa heç nə barədə fikirləşmirdim. Onun yarımçıq qulağı mənim xoşuma gəlirdi. O, çox işləyirdi, yataqda mənə hamiləlikdən qorunma üsulları barədə danışırdı. Prezervativi nə vaxt və necə geyinmək və soyunmaq - bir sözlə, hamiləlikdən necə qorunmaq. Amma mən, buna baxmayaraq, yenə hamilə qaldım.
Sonra anası həkim məşuquna hər şeyi danışır. O, müxtəlif analizlər edir və hamiləliyi təsdiqlənir. Amma özünü uşağın atası olduğunu boynuna almaqdan imtina edir və iddia edir ki, o, bu sahədə mütəxəssisdi və daim yüz faizlik qorunub. Sonra da qadını özgə kişilərlə əlaqədə ittiham edir.
- Onun sözləri mənə bərk təsir etdi. Ətrafımda hər şey məhv oldu. Bilirsən də, mən necə inciyirəm?
- Bilirəm.
- Mən onunla görüşəndə başqa heç bir kişi ilə əlaqəm yox idi, o, isə məni yüngül qız hesab edirdi. Sonra mən onunla görüşmədim. Amma abort etmədim. Ölmək istəyirdim. Əgər cənab Tabata məni aparmasa idi, yəqin dənizin dibinə çökmüşdüm. İndi heç mən də yox idim, sən də. Cənab Tabata məni haqq yoluna qaytardı və bununla da xilas etdi. Nəhayət mən işıq şüası tapdım və o biri möminlərin köməyilə səni dünyaya gətirdim.
Anası ilə görüşdə cənab Tabata belə demişdi:
- Hər dəfə sən qorunmağına baxmayaraq, hamilə qalmısan. Üç dəfə dalbadal belə olub, elə bilirsən ki, bu təsadüfdü? Mən belə hesab eləmirəm. Üç - Tanrı möcüzələrinin rəqəmidi. Başqa sözlə, Oodzaki-san, Tanrı səndən uşaq tələb edir və bu uşaq onun buyruğudu. Gəl onu Yesiya (yaponca xeyirxah) çağıraq.
Tabatanın dediyi kimi, oğlan doğuldu. Ona Yesiya adını verdilər. Anası artıq heç bir kişi ilə görüşmədi və qalan ömrünü Allaha xidmətə həsr etdi.
- Belə çıxır ki,- Yesiya dilləndi - mənim bioloji atam həmin ginekoloq həkimdi?
- Yox! Axı o, həmişə qorunmuşdu. Cənab Tabata düz deyir, sənin atan uca Tanrıdı. Sən Dünyaya Uca Yaradının istəyi ilə gəlmisən. Cinsi əlaqə ilə yox, - deyə anası gözünü ona zilləyib dedi.
Görünür o, buna ürəkdən inanırdı. Amma Yesiya buna şübhə edirdi. Onun atası həmin həkim ginekoloqdu. Yəqin prezervativdə əngəl olub, yoxsa başqa nə ola bilərdi?
- Bəs həkimin mənim doğulmağımdan xəbəri var?
- Məncə yox, - anası cavab verdi. - Hardan bisin axı. Biz o vaxtdan görüşməmişik.
Kişi Çiyedo xəttinjən Abikoya istiqamət götürən qatara mindi. Yesiya özünü onun dalınca həmin vaqona atdı. Saat on bir idi və metroda adam az idi. Kişi oturdu, portfelindən jurnal çıxarıb, nişan qoyulmuş səhifəni açdı. Yesiyaya elə gəldi ki, bu, xüsusi bir jurnaldı. O, üzbəüz oturdu və qəzet açdı, guya bu qəzeti oxuyur. Kişi arıq idi. Ciddi sifəti vardı. “Həkimə oxşayır”- Yesiya düşündü. Yaşı da uyğun gəlir, əsas da odu ki, qulağının aşağısı yoxdu. Elə görünür ki, doğrudan qulağını it qapıb.
- Bu adam mənim bioloji atamdı, - Yesiya intuitiv olaraq hiss etdi - Amma o, bilmir ki, bu dünyada mən varam. Və hətta mən ona bunu desəm belə, o, çətin inana. Axı, o, əmindi ki, həmişə ehtiyatla qorunub.
Qatar San-Oqyano-Meqdzu stansiyasını keçdi. Sendaqidə dayandı. Tezliklə yenə yuxarı qalxdı. Stansiyalar ötdükcə sərnişinlər azalırdı. Amma kişi ətrafına baxmadan jurnalı oxuyurdu. Deyəsən, o, qalxmağa hazırlaşmırdı. Yesiya tez-tez ona nəzər salır və axşam buraxılışını könülsüz oxuyurdu. Həmçinin o, axşamkı hadisəni də yada saldı. O, universitetdən olan yaxın dostu və dostunun iki tanış qızı ilə Rapponqidə içmək qərarına gəldi. Xatırladı ki, hamı necə diskotekada bir yerə yığılmışdı - daha doğrusu, bu fakt onun yaddaşında təzədən dirildi. “Bəs mən qızla nəsə elədim? Deyəsən yox, heç nə olmadı.”
Axşam qəzetinin xəbərlər bölməsi əvvəlki kimi zələzələlər barədə məqalələrdən ibarət idi. Anası o biri dindarlar kimi hansısa dini təşkilatın ofisində qalmışdı. Onlar hər səhər rükzaklarını vacib şeylərlə doldurub, elektik qatarının getdiyi yerə qədər gedirdilər. Sonra Kobeyə qədər yolu piyada qət edirdilər. Oğlu ilə telefonda danışanda anası demişdi ki, çantası düz on beş kiloqramdı. Yesiyaya birdən elə gəldi ki, qarşısında oturub jurnal oxuyan bu adamla onu trilyon işıq ili ayırır.
Yesiya hələ ibtidai siniflərdə oxuyanda anası onu həftədə bir dəfə keçirdiyi dərslərə aparırdı. Bu təşkilatda dərs verənlərin içində ən yaxşısı o idi. Qəşəng, cavan, savadlı qadın həm də adamlara dostcasına münasibət göstərirdi. O balaca oğlanın əlindən yapışırdı. Adamlar sadəcə sayıqlığını itirirdi. Onlar dinə maraq göstərmirdi, amma onu dinləməyə həvəslə yanaşırdılar. Anası səliqəli geyinirdi. Bədəninə yaraşan kostyumu qəşəng idi. O, evlərə gedir, dini bukletlər paylayır və təbəssümlə söyləyirdi ki, problemləri olanda ona müraciət etsinlər.
- Biz heç kimdən on əlli yapışmırıq. Biz sadəcə ötürürük,- deyə o, gözləri parıldıya-parıldıya inandırmağa çalışırdı.- Mənim ruhum qaranlıqdı. Bumgnlili köməyi ilə mən xilas oldum. Bu uşaq mənim qarnımda idi. Mənsə onunla birgə özümü dənizə atmaq, ölmək istəyirdim. Uca Tanrı mənə göydən öz əlini uzatdı, indi mən onunla və uca Tanrı ilə bir yerdə işıq içində yaşayıram.
Yesiya üçün anasının əlindən yapışıb, tanımadığı evlərə getmək ağır deyildi. Belə vaxtlarda anası çox mehriban, zərif, əli isə isti olurdu. Hərdən onları dinləmədən qovurdular. Ona görə də onlar hər xoş sözə sevinir və inanmaq istəyən tapılanda fəxr edirdilər. Belə vaxtlarda Yesiya düşünürdü: “Axır ki, indi, ata- Tanrıcığım yəqin məni tanıyacaq.”
Bir dəfə o, orta məktəbə keçəndə inanmaqdan imtina etdi. Onda eqoizm oyanmışdı. O, içtimai rəylə bir araya sığmayan sərt tapşırıqları artıq qəbul edə bilmirdi. Və səbəb təkcə bu deyildi. Əsas səbəb kimi valideyinlərinin səbəbsiz soyuqluğu onu inamından uzaqlaşdırırdı. Ürəyi daş kimi ağır və qaranlıq idi. Ana oğlunun qərarından çox təssüfləndi, amma YESİYA yumşalmırdı ki, yumşalmırdı.

Kişi jurnalı portfelə dürtdü və İnba prefekturasının yanındakı sonuncu stansiyada qapıya yaxınlaşdı. O cibindən qatar biletini çıxardı. Yesiya da dayandı - xüsusi aftomata pul ödəmək lazım idi. Buna görə də o özünü güclə çatdırdı. Kişi artıq dayanacaqda taksi saxlamışdı və minirdi. Yesiya özünü arxadakı taksiyə tulladı (cibindən 10 min ien çıxarıb).
- Bax, o taksinin ardınca,- dedi.
Sürücü şübhə ilə əvvəl pula, sonra Yesiyaya baxdı.
- Mənim başıma iş açmazsan? Bu, kriminaldı?
- Qorxulu bir şey yoxdu,- Yesiya onu sakitləşdirdi.- Adi izləmədi.
Sürücü sakitcə pulu götürüb, qazı sıxdı.
- Onsuz da sayğaca görə ödəyəcəksiniz. Mən artıq onu işə salmışam.
İki maşın alış-veriş kvartalını, dana sonra boş sahələri, işıqlı pəncərələri olan xəstəxananı, zəif işıq altında güclə seçilən məntəqələri ötüb keçdi. Yolda demək olar ki, başqa maşın yox idi. Ona görə macəra gözləmədən, rahat şəkildə qabaqdakı maşını izləmək olurdu. Təkcə sürücü hərdən maşına yaxınlaşır, sonra yenə də sürəti azaldıb arada məsafə saxlayırdı.
-Xəyanət ediblər sizə?
- Yox, yox, bu əla işləyən beyin ugurunda mübarizədir. Biz iki firma bir mütəxəsisi əldə etmək istəyirik, - Yesiya cavab verdi.
- Oho,- sürücü təccübləndi.- Bilmirdim ki, rəqabət bu dərəcədə inkişaf edib.
Yaşayış yerləri artıq gözə dəymirdi, onlar çay boyunca anbarlar və zavodlar olan sənaye rayonuna gəlib çıxmışdılar. Ətrafda bir ins-cins yox idi. Amma hər tərəfi təp-təzə lampalar işıqlandırırdı. Qəflətən qabaqdakı maşın uzun və hündür beton hasarın yanında dayandı.
Yesiyanın sürücüsü “stop” işarəsini uzaqdan gördü, təxminən ora yüz metr məsafə var idi. O, maşının faralarını söndürdü. Təkcə zəif işıqlı faralar qaldı. Hasardan başqa heç nə görünmürdü. Hasarın üstünə qalın tikanlı məftil çəkilmişdi.. Qabaqdakı maşının qapısı açıldı. Adam maşından düşdü. Yesiya heç nə demədən sürücüyə hər biri min ien olan iki kağız pul verdi.
Burda taksi tapmayacaqsız. Nə ilə qayıdacaqsız?
Onun addımları metro stansiyasında olduğu kimi, asta və eyniölçülü idi. Bu, onu maşın kimi çəkən asüdə bir işə bənzəyirdi. Yesiya paltosunun yaxalıgını qaldırdı. Özünü gizlədə-gizlədə kişini izləməyə başladı, arabir nəfəs aldıqca ağzından ag buxar çıxırdı..
Kişinin dəri tuflilərinin taqqıltısını aşkar eşidirdi. Yesiyaın rezin çəkmələri isə demək olar ki, səs eləmirdi.
Ətrafda heç bir həyat əlaməti yox idi. Elə bil yuxu mənzərələri idi. Uzun hasar bitəndən sonra, maşın qəbiristanlıgına gəlib çıxdılar. Bu köhnə maşınlar bir-birinin üstünə qalanmışdı. Onlar metal tor hasarın o üzündə idilər. Yağışın onsuz da rənglərini yuduğu bu köhnə maşınlar tutqun işığın altında daha da rəngsiz görünürdü. Kişi addımlamaqda davam edirdi. Yesiya heç nə anlamırdı. Axı, niyə bu adam taksidən məhz bu xaraba yerdə düşdü? Bəs, o evə hara qayıdacaq? Bəlkə bir az gəzmək qərarına gəlib? Amma fevral axşamı gecə gəzintiləri üçün heç də yaxşı vaxt deyil, küçə soyuqdu. Hərdən buz kimi soyuq külək Yesiyanı arxadan itələyirdi.
Maşın tullantılarını keçdilər, qarşıda yenə də beton hasar uzanırdı. Hasarın ucunda isə dar dalan var idi. Kişi oranı tanıyırmış kimi düz ora tərəf getdi olduqca qaranlıq dalanın sonunu müəyyən etmək olmurdu. Yesiya bir qədər tərəddüd etdi, amma yenə də kişinin ardınca qaranlığa addımladı. İndi ki, bura qədər gəlib, geri qayıtmaq gecdi. Dalan hər iki tərəfdən hündür hasarla əhatələnmişdi. Uzun və dar. O qədər dar ki, uçması mümükün deyildi. Elə qaranlıq ki, elə bil qaranlıq gecədə dənizin dibindəsən. Yalnızca kişinin ayaqqabılarının səsi gəlirdi. İşıq olmadan bu qaranlıq dünyada Yesiya bu səslə hərəkət edirdi. Tezliklə isə bu səs də kəsildi.
Yəni kişi hiss etdi ki, onu izləyirlər. Yəqin dayanıb nəfəsini dərmədən ətrafını dinləyir. Qaranlıqda Yesiyanın ürəyi sıxılırdı. Amma o nəfəs dərib, irəli addımlamağa başladı. Nə fərqi var? Lap tutaq ki, kişi izləndiyini hiss edib. Belə daha yaxşıdır- onunla açıq danışmaq olar. Nəhayət dalan qurtardı. Tupik. Qarşı yol dəmir sədlə bağlanmışdı, ama diqqətlə baxsan, aradakı yarıqdan adam keçə bilərdi. Kimsə bu yarığı oradan keçmək üçün düzəltmişdi. Yesiya paltosunun ətəyini yığıb, oradan keçdi. Bura geniş düzəngah idi. Hətta düzəngah yox, hansısa meydança. Yesiya dayandı və tutqun ay işığında ətrafı nəzərdən keçirməyə başladı. Heç yerdə adam yox idi.
Beysbol meydançası. O xarici xəttin mərkəzində dayanmışdı.
Və külək mənasız-mənasız çipsi qablarını ora-bura qovurdu. Yesiya əllərini ciblərinə dürtüb, nə baş verəcəyini gözləyə-gözləyə dayanmışdı. Amma heç nə baş vermədi. O sağa, sonra sola - pitçer tərəfə, daha sonra ayağının altındakı torpağa baxdı və başını göyə qaldırdı. Buludların hüdudları güclə görünürdü. Bu, siluetləri qəribə işıqlandırırdı. Otlardan hiss olunacaq dərəcədə it iyi gəlirdi. Kişi itmişdi. O izsiz- tozsuz yox olmuşdu. Əgər Tabata burda olsa idi, deyərdi: “Görürsən Yesiya, uca yaradan qarşımıza necə gözləmədiyimiz şəkildə çıxır”.
Amma Tabata üç il əvvəl sidik kanalının xərçəngindən ölmüşdü. Son bir neçə ayını o elə əziyyət çəkirdi ki, ona baxmaq belə dəhşətli idi. Amma bununla belə, o bir dəfə də uca yaradanı çağırmadı. Ona üz tutub, ağrılarını azaltmasını diləmədi. Yesiya belə hesab edirdi ki, ona yalnız dua etmək qalıb (baxmayaraq ki, bu konkret bir məsələ idi). Tabata bütün qaydalara elə əməl edirdi ki, belədə heç kim Tanrıya ondan yaxın ola bilməzdi. Bununla belə, - o arada düşünürdü- niyə Tanrı adamları sınağa çəkə bilər, onlar onu yox?
Viskinin təsirindənmi, sancıdanmı, yoxsa başqa nədən sızıldayırdı- bunu anlamadı. Yesiya qaş-qabağını töküb, əllərini cibindən çıxarıb, iri addımlarla yavaş-yavaş “evə” tərəf irəlilədi. Hələ azca əvvəl o nəfəs dərmədən atasını xatırladan adamı izləyirdi. Onun beyni yalnız bununla məşğul idi. Amma bax, indi o tanımadığı şəhərciyin beysbol stadionunda idi. Kişi fiquru itən kimi Yesiya əvvəlki hərəkətlərinin əhəmiyyətini itirdi. Geriyə yol yox idi. Hər şey öz mənasını itirmişdi. Necə ki, əvvəllər “flay-aut”da onun üçün həyat-ölüm sualı qədər əhəmiyyətli bir sual artıq anlamını itirmişdi.
“Bununla mən nəyə nail olmaq istəyirdim?- Yesiya özündən soruşdu. - Yoxsa mən özüm indi dayandığım yerlə əlaqəni araşdırmağa can atırdım? Bəlkə ümid edirdim ki, mənə yenə ssenaridə daha əhəmiyətli rol verəcəklər? Yox, bu deyil. Mən öz içimdə bardaş qurub əyləşmiş qaranlığın ardınca getmişəm. Mən təsadüfən onu gördüm, izlədim və nəhayyət daha dərin qaranlığa itələdim. Daha onu bir də çətin görəm.” İndi Yesiyanın ruhu sakit, aydın məkana və zamana düşmüşdü. Onun üçün artıq fərqi yox idi ki, bu kişi kim idi - onun atası, Tanrı, yoxsa qulağının yarısını itirmiş tamam yad bir adam. Orada artıq bir sirli iz, yol var idi.
O, barmaqlarını sıxıb, əlini başının üstünə qaldırdı. Sonra soyuq gejə havasını içinə çəkib bir qədər də aya baxdı. Bu iri ay. Niyə ay yüksəldikcə kiçilir? Birinci və ikinci tərəfdə elə də böyük olmayan tribunalar var idi. Əlbəttə, fevralda, gecənin bir yarısı orada heç kim yox idi. Yalnız üç dar sıra, düz və hündür oturacaqlar gözə dəyirdi. Tordan o tərəfdə isə deyəsən anbar idi. Bir gecə pəncərəsiz, qaranlıq, nisgilli. İşıq görünmür, səs gəlmir.
Təpədə dayanmış Yesiya əllərini yuxarı, yana və aşağı fırladı. Ritm tutaraq ayaqlarını növbə ilə qabağa və yana atdı. Hərəkətlər rəqsə keçirdi. O qızışdı və onda canlı orqanizm hissləri yarandı. Baş ağrısı da kəsdi.
Universitet rəfiqəsi onu “qurbağa” adlandırırdı. Niyə? Rəqs edərkən o qurbağaya oxşayırdı. Rəfiqəsi rəqs etməyi xoşlayırdı və tez-tez onu diskotekaya aparırdı.
- Özün görürsən, sənin necə uzun əllərin və ayaqların var? Rəqs eləmirsən ey, əl-ayaq atırsan. Amma elə qəşəng alınır ki, elə bil qurbağa yağışa düşüb,- o deyirdi.
Yesiyaya bunu eşitmək xoş deyildi, amma o, rəfiqəsini atmırdı, hələ bir müddət sonra rəqs etmək onun xoşuna gəlməyə başladı. Özündən asılı olmayan musiqi səsləri altında hərəkətə başlayırdı ki, bədəninin təbii ritmi dünyanın ritminin üst-üstə düşdüyünü hiss edirdi. “Qabarmalar və çəkilmələr, çəməndə əsən külək ulduzların hərəkəti- bunların eyni dərəcədə mənimlə də bağlılığı var.”- o düşünürdü.
Rəfiqəsi ona deyirdi ki, hələ ömründə onunku boyda böyük penis görməyib.
- Necə də böyükdü, o sənə rəqs etməkdə mane olmur?- Qız onun əlini əlinə alaraq soruşurdu.
- Yox, mane olmur,- Yesiya cavab verirdi.
Doğrudan da onun penisi çox böyük idi. Yesiya özünü tanıyandan belə idi. Ama bunun ona nəsə bir xeyri dəydiyini də xatırlamırdı. Əksinə, bu səbəbdən çox vaxt onunla seksdən imtina etmişdilər. Hətta estetik baxımdan o çox böyük, nataraz və yöndəmsiz idi. O daima bunu yad nəzərlərdən gizləyirdi.
- Yesiyanın belə böyük imkanı Tanrı övladı olmasına işarədir,- anası fəxrlə belə deyirdi.
Yesiya özü buna inanmırdı. Ama bir dəfə bu məsələ ona dəhşətli dərəcədə səfeh görünürdü. Harda belə şey görünüb?
Yesiya eynəyini çıxarıb, futlyra qoydu. “Bəs nə, hələ rəqs də edərik,- o düşündü- pis olmaz”. O gözlərini yumdu, dərisinin səthi ilə ayın bəyaz işığını tutdu və təklikdə rəqs etməyə başladı. Dərin nəfəs alıb buraxdı, o bu qıvraq müsiqini yadında saxlaya bilmirdi. Və onda o, otların xışıltısı, buludların axması altında rəqsə başladı. Birdən ona elə gəldi ki, kimsə ona baxır, o açıq-aşkar özünün üzərində kiminsə baxışını hiss etdi. Onun bədəni, dərisi, sümükləri bu baxışı hiss etdi. Amma onun üçün fərqi yox idi, kim olur, olsun. Baxmaq istəyir, qoy baxsın. Bütün Tanrı övladları rəqs edə bilər.
O ayaqlarını yerə döyür, əllərini yelləyirdi və onun hər hərəkəti növbəti və ritmik hərəkətə yol açırdı. Onun bədəni müxtəlif fiqurlar alırdı. Və hər fiqurda onun üslubu, variasiyalar ekspromtu vardı. Ritmin içində başqa ritm, onların arasında isə görünməz üçüncü ritm var idi.
Meşədə müxtəlif heyvanlar gizlənib. Onların içində qorxulu yırtıcılar var. O tezliklə bu meşəni ötüb keçəcək. Ama qorxusu yoxdu, niyə də qorxsun - bu meşə onun içindədir. Bu meşəni də o özü salıb. Bu heyvanları da orda o özü saxlayır.
Nə qədər çox rəqs elədi. Yesiyanın yadında deyildi. Yəqin lap çox rəqs etmişdi. Sonra birdən özünü lap yerin təkində hiss etdi. O elə burda inadla addım atdı ki, burdan qorxunc və nəhs zülmət uğultusu eşidildi. Naməlum insan arzuları sel kimi axırdı, sürüşkən həşəratlar qaynaşırdı. Şəhəri xarabalığa çevirmiş zəlzələ ağacı və bütün bunlar- yerin, ayın bir hərəkətindən baş verir. Yesiya rəqsini saxladı, nəfəs dərib ayaqlarına baxdı - sanki dibsiz uçuruma baxırdı. O dağılmış şəhərdə olan anası barədə fikirləşdi. Əgər keçmişi geri qaytarmaq olsa idi və mən indiki anamla onun qəlbinin qaranlıqda çırpındığı vaxt görüşsəydim, nə baş verərdi? Yəqin hər ikimiz özümüzü itirərdik, bir-birimizə hopardıq, bir-birimizi gəmirərdik və bu, qəddar cəza olardı. Amma nəyə lazımdır? Madam ki, qəza bizi xeyli əvvəl gözləyirdi. Şəhər mənim ətrafımda dagılmalıdır.
Universitetdən sonra rəfiqəsi toy barəsində söhbət açdı:
- Sənə ərə gəlmək istəyrəm, qurbagaciyəz. Səninlə birgə yaşamaq və sənin üçün uşaq doğmaq istəyirəm. Elə ogul dogum ki, onun da imkanları səninki kimi geniş olsun.
- Mən bacarmaram,- Yesiya cavab verdi.- Əvvəl sənə deməmişdim. Mən Tanrı övladıyam, elə buna görə də kimlə gəldi evlənə bilmərəm.
- Dogrudan?
- Dogrudan,- Yesiya cavab verdi- Bagışla.
İndi o, diz üstə çökdü, qum götürüb barmaqları arasından axıtamağa başladı. Sonra daha bir ovuc qum götürdü... soyuq qum barmaqları arasından axırdı. Tabatanın qurumuş əlini sonuncu dəfə necə sıxdığını xatırlamırdı.
- Yesiya, mənim axırım çox qalmayıb,- Tabata xırıltı ilə danışırdı. Yesiya ona etiraz etmək istədi. Tabatasa zəif-zəif başını yellədi.- Belə yaxşıdır. Həyat dəhşətli yuxudur. Mənə yol göstərdilər və mən bura qədər gələ bildim. Mən bunu deməyə utanıram, amma deməliyəm. Mən tez-tez anan barədə pis fikirlərə düşürdüm. Özün bilirsən, mənim ailəm var və mən onları çox sevirəm. Sənin ananın ruhu isə günahkardı. Buna baxmayaraq, onun bədəni məni özünə çəkirdi. Və özümü saxlaya bilmədim. Buna görə səndən üzr istəyirəm.
“Üzr istəməyə dəyməz. “Pis fikirlərə” təkcə siz düşməmisiniz. Hətta mən, onun oğlu bu böyük günahın astanasında idim”- Yesiya bunları demək istədi, amma fikirlərini dəyişdi. Desə, Tabata məyus olacaq. Yesiya susdu və onun əlini əlinə alıb, uzun-uzadı sıxdı. Elə bil bununla indi baş verən hər şeyi ona ötürmək istəyirdi. Bizim ürəyimiz daşdan deyil. Daş gec-tez quma çevriləcək, amma ürəyimiz yox. Pis-yaxşı biz bir-birimizdə hiss olunmayan substansiyanı ötürə bilərik. Bütün Tanrı övladları rəqs edə bilər. Səhəri gün Tabata artıq yox idi
Yesiya təpəninin başında daynmışdı.
Hardansa lap uzaqdan təcili yardımın uğultusu eşidilirdi. Külək əsir. Otların üstünü gəzir, onun mahnısını və sükunətini dinləyirdi.
- İlahi!- Yesiya ixtiyarsız səsləndi.

Oturacağımda gördüyüm kitab

2007-02-04T10:49:00.000+04:00

Bəxtiyar Hacıyev

Hər dəfə Avropa ölkələrində qatarda, avtobusda, parklarda kitab oxuyan gənclər görəndə Azərbaycanla müqayisə aparırdım. Amma ən son keçən ilin oktyabr ayında Klivlənddən Vaşinqtona qatarla gedərkən, qarşılaşdığım bir kitab mənim üzümü güldürdü.
Oturacağımda gördüyüm kitabı əvvəlcə kiminsə unutduğunu düşündüm. Sonradan baxdım ki, kitabın üzərində "Mən itməmişəm, mən satılmıram. Mən bu yol boyunca sənin dostun olacam. Məni oxu və bitirdikdən sonra başqa biri üçün bir yerə qoy. Üzərimdəki kodu internet səhifəmizdə daxil edərək məni əvvəllər oxuyan insanlarla tanış ol və səyahət etdiyim şəhərləri və ölkələri gör." yazılmışdı.
Yol boyu kitabı oxuyaraq, Azərbaycanda da belə təşəbbüslər etməyin mümkünlüyü barədə düşündüm. Məncə Kitab İli çərçivəsində buna bənzər addımlar da atmaq olar.

Oxuyan Azərbaycan

2007-02-04T10:40:00.000+04:00

Müşfiq Şeyxov

Son günlərin ən aktual mövzularından biri də Azərbaycanda kitab oxumanın müntəzəm olaraq azalmasıdır. Halbuki biz hər zaman xalqımızın intellekt səviyyəsinin yüksək olması ilə öyünmüşük. Əslində bu, qlobal problemdir. Səbəbləri isə çoxdur. Bu yazımda, durumu analiz etmək və kitab oxuyucularının sayını artırmaq, kitabı sevdirmək üçün aparılan nümunəvi kampaniyaların birindən-"Book Crossing", yəni "Kitab Dövriyyəsi" kampaniyasından danışmaq istəyirəm.
Bilirik ki, insan anadan olandan ölənə qədər yeni biliklər öyrənir. Bu bilikləri isə fərqli yollarla əldə edə bilər. İndiyə qədər kitablar yeni bilikləri öyrənməmizdə böyük rol oynayırdı. İndi isə bu vasitələrin əhatəsi genişlənib. Biz texnologiyanın fürsətlərindən istifadə edərək, həm teləviziya, həm internət vasitəsilə oxuma, öyrənmə ehtiyacımızı qarşılaya bilərik. Bilərik deyirəm, çünki bu fürsətlərdən yaxşı və lazımınca istifadə etmirik. Xususilə də internetin əhəmiyyətini başa düşməmişik hələ.
Bu vəziyyət bir çox kitabsevərləri narahat edir və onlar da kitab oxucularının azalmasına təsir edən faktorları aradan qaldırmaq üçün yeni fikirlər, yeni kampaniyalar ortaya atırlar. Bunlardan biri də Avropada ortaya çıxan və bu gün Türkiyədə də həyata kəçirilməyə çalışılan, "Book Crossing", yəni, "Kitab Dövriyyəsi" kampaniyasıdır.
Bu kampaniyanın Türkiyədəki təşkilatçıları "Radikal" qəzetinin hər cümə günü çıxan "Kitab" əlavəsinin yazıçıları, işçiləridir. İlk olaraq, Türkiyənin bir çox yerində ticarət mərkəzlərinə, kino-teatrlara, metro, tramvay stansiyalarına kitab rəfləri yerləşdirdilər. Özlərinin büdcəsiylə əmələ gətirdikləri kitab bazasının kitablarını bu rəflərə payladılar. Buradan kitab almağın tək şərti budur ki, sən o kitabı oxuduqdan sonra evində saxlamayacaq, başqa birisinin götürüb oxuya biləcəyi bir yerə qoymalısan. Bundan əlavə, hər kəs evindəki hər hansı kitabı da başqaları yararlana bilsin deyə, kampaniyanın dövriyyəsinə buraxa bilərsiniz.
Bir də kampaniya üçün sayt açdılar. Saytda kitabların olduğu məkanlar, oradakı ktabların siyahısı, hansı kitabın indiyə qədər kimlər tərəfindən oxunduğu, indi kim oxuyur, o kitabların keçdiyi coğrafiyalar, oxucuların oxuduqları kitablara yazdığı şərhlər və s. məlumatlar yerləşdirilib.
Bəs nəticəsi? Nəticəsinin pis olmadığından əminəm. Ən azından bu gün Türkiyədə metroda, tramvayda, avtobusda "Kitab Dövriyəsi" kitabları oxuyanları görməyim, tapdığım "Kitab Dövriyəsi" kitablarını oxuduqdan sonra ətrafımdakı bir neçə nəfərə ötürərək, onların da oxumasına səbəb olmağım nəticənin pis olmadığını dəməyimə əsas verir. Ən azından bu kampaniya kitab oxumaq istəyib, ancaq imkanı olmayan bir çox gəncin dərdinə dərman oldu.
Umid edirik ki, bizim də “Alma-Kitab” olaraq, başladığımız bu kampaniya oxucuların, kitabsevərlərin rəğbətini qazanar, kitablar rəflərdən enər, oxunaraq əldən ələ gəzər və “Oxuyan Azərbaycan” yolunda cox kiçik də olsa, oz rolunu oynayar.

Kitab- xalqın düşmənidir

2007-01-29T00:39:00.000+04:00

Azərbaycanlının kitabsızlığı tənəzzül yox, özünə qayıdışdır

Əli Əkbər
alekper.aliyev@gmail.com

01.02.2007. “Alma” qəztinin 2007-ci ili kitab ili elan etməsi, yəni bir il müddətinə, özünü könüllü olaraq, “Sizif əməyinə” məhkum etməsi, Ay planetində torpaq sahəsi satmaq məqsədi ilə yaradılan avantürist şirkətlərin gördüyü işdən daha mənasız və absurddur. “Alma”nın Azərbaycan camaatına kitabı sevdirmə təşəbbüsü, Qiyamət gününün yaxınlaşdığını müjdələyir. Qəzetin əməyini ucuz qiymətləndirdiyimi, bu təşəbbüsə dəyər vermədiyimi sanmayın. Sadəcə olaraq, bu təşəbbüsün nəticəsiz qalacağı və heç bir fayda verməyəcəyindən son dərəcə əminəm. Niyəsini də açıqlamağa hazıram.
İnsan passionarlığının nəhəng məhsulu olan Sovetlər İttifaqı, Çar Rusiyasından fərqli olaraq, Cənubi Qafqaza və onun həşarat sakinlərinə qarşı münasibətdə, olduqca humanist davranır, burada yaşayan adamfason məxluqları insan yerinə qoyurdu. Həri, kommunistlər ermənini, azərbaycanlını və gürcünü insan balası bilib, burjuyların övladları üçün nəzərdə tutulmuş gimnaziyaların qapılarını hamının üzünə tay-batay açıb “oxyun” dedilər. Bitimizi-birəmizi təmizləyib, bizləri parta arxasında oturtdular. Günü-gündən məktəblərin sayı artırdı. Sonra növbə ali təhsil ocaqlarına gəldi. Ardından isə bizim üçün kitabxanalar, kitab mağazaları açdılar, “adam olun” dedilər. Biz də çox burcutduq, dodaq büzdük, istəmədik. Kommunist yoldaşlar isə buna məhəl qoymadılar - sevə-sevə, minə-minə əlimizə kitab verib, dalımızdan təpik vurub, qismən də olsa, camaatda oxumağa vərdiş yaratdılar. Kənddə, qəsəbədə, rayon mərkəzlərində kitab mağazaları, kitabxanalar açdılar. Əli aftafalı, dodaqları dualı, qırmızı saqqal qoca baqqal kişilərimiz, beli şallı nənələrimiz məcbur qalıb, övladlarını “işkola” yazdırdılar.
Sözüm odur ki, 70 il boyunca, rus bizə qapaz vura-vura, kitabı sevdirməyə çalışdı. Kitablar yüz minlik tirajlarla çap olunur, camaat artıq prestij naminə bunlara abunə yazılır, ya da mağazalardan alırdılar. Lakin yenə də oxumur, evin anturajı, mebelin rənginə uyğun düşən aksesuar kimi istifadə edirdilər. Rəflərimiz kitablarla dolsa da, başlarımız boş qalırdı. Əhalinin bir-iki faizi həqiqi mənada ya oxuyardı, ya oxumazdı. Rəflərimizdə “Madonna” servizlərin, “Bogemaların”, xrustal vazaların yerini tutan bu murdar kağız yığınlarına nifrətlə baxıb, köks ötürürdük.
Azərbaycanlıların kütləvi halda müsəllət olduğu bu eybəcər xəstəliyi ən bariz şəkildə əks etdirən “Evləri köndələn yar” tamaşasını və Siyavuş Aslanın yaratdığı alverçi, bazarkom obrazını, bu obrazın kitaba münasibətini yəqin hamınız xatırlayırsınız. Yekəqarın, peysər bazarkom “Hellas” adlı kitabın arasına qırmızı onluqları yığaraq, kitabdan seyf kimi istifadə edir, camaatı da buna çağırırdı! Xeyr, bu bəsit bir ironiya deyildi. Əgər bu durum tendensiya halını almasaydı, əmin olun, tamaşası da çəkilməzdi. Deməli, o gün olduğu kimi, bu günün özündə də, o bazarkom kişi, orta statistik azərbaycanlının prototipidir.
Hellas! Kitab anlayışının özü və kitab oxuyan azlıq, məhz bu cür ələ salınırdı. Və hamı gülürdü. Azərbaycanxananın sakinləri bu tamaşaya güldükcə, kitabdan uzaqlaşır, uzaqlaşır, uzaqlaşırdılar... Eyni sürətlə də pulun əhəmiyyəti artırdı. Ümumiyyətlə, fikir vermisinizsə, azərbaycanlılar ən çox güldükləri obrazlara oxşamağa başlayırlar. Məsəlçün, bizim əksər kişilərimiz Siyavuş Aslana, Hacıbabaya, arvadlarımız da Afaq Bəşirqızına, Nəsibə Zeynalovaya bənzəmirlərmi?
Nə isə, mövzudan uzaqlaşmayaq. Qayıdaq camaatın kitaba münasibətinə. Hələ sovet dövründə məktəbdən qaçıb, “semiçka” almağa gedərdik. On qəpiyin müqabilində bizə verilən bir stəkan tum bükülmüş kitab səhifəsinə doldurulardı. Bu da azərbaycanlının kitaba verdiyi ən layiqli qiymət idi. Böyüdükçə gördüm ki, tum satanların və cırılan kitabların sayı artır. Bir neçə ay əvvəl aldığım tumun büküldüyü kitab səhifəsini açıb maraqla baxdım. “İlahi komediya” kitabından bir səhifəydi. Bu da azərbaycanlıların Danteyə münasibəti...
Rusun qorxusundan riyakarcasına kitab oxuduğunu imitasiya edən azərbaycanlı, müstəqilliyi ən çox ona görə arzu edirdi ki, kitab mağazalarını və kitabxanaları tez-bazar bağlasın, bunların yerində marketlər, banklar, geyim mağazaları, exchange ofisləri açsın. Rus ayağını xarabamızdan çəkən kimi, təbii halımıza qovuşduq. Silah zoruna, şillə-təpik gücünə evlərimizə doldurulan kitabları dərhal vıyıldatdıq küçələrə, ya da “bir nizamidən” bukinistlərə təhvil verdik. Semiçka satanlar bayram edirdi! Zibilliklərdə kitabların sayı artdıqca, tum satanların da sayı proporsional olaraq çoxalırdı. Kitablardan boşalan rəflərə isə, illərdir arzusunda olduğumuz “Madonnaları” düzdük.
İl yarım əvvəl dostum Rasimlə Hüsi Hacıyev küçəsində yerləşən (artıq yerləşmir) Texniki Kitabxananın yanından keçəndə, onun təmirə bağlandığını gördük. Dostum “nə yaxşı” dedi, “nəhayət kitabxananın da təmir edildiyinə şahid olduq”. “Sevinməyə tələsmə” dedim, “burda ya mağaza, ya da bank olacaq”. Elə də oldu. Rasimlə növbəti dəfə oradan keçəndə, dostum gözlərini bərəldərək, yeni açılan banka baxırdı. “Ölkədə tənəzzül yaşanır” dedi. Dostuma üzülməməyi məsləhət gördüm. Çünkü onun tənəzzül adlandırdığı, əslində özünə qayıdış idi.
Bəli, indi bizlər əsl simamımıza, ya da simasızlığımıza qovuşmuş camaatıq. 70 il ürəyimizdə kitaba qarşı duyduğumuz nifrəti, kini qusmaq üçün nəhayət münbit şərait yaranıb. Niyə də istifadə etməyək bu azadlıqdan? Axı bu, bizim azadlığımızdır! Bu, bizim müstəqil ölkəmizdir! Nə vaxta qədər süni şəkildə yaradılan “kitab oxuyan xalq” imicinə dözəcək, rol oynayacaqdıq? Nə zamana qədər rusun sapoqu altında əziləcəkdik? Üsyan bayraqlarını qaldırıb, meydanlara töküldüyümüz günü xatırlayanlar yaxşı bilir - o bizim “kitaba üsyan” günlərimiz idi. Əks təqdirdə, “Oturmayan ermənidi” qışqıran çuşkaların əmri ilə, yüz minlərlə beyinsiz məxluq, soyuq asfaltın üstünə oturub, babasilini iltihablandırmazdı.
İndi isə, heç yarım il ömrü olmayan “Alma” qəzetinin eşqi dombalıb. Deyir: “Mən Kitab İli elan edəcəyəm”. Zırt! Sənin elan etdiyin kitab ilinə müdrik xalqımız elə tüpürsün ki, ağlın başına gəlsin. Yeni Ulduz, Akademiya, Qəfəs, Meyxana-Şou qala-qala, sizin Kitab İlinizi neynəyir camaat? Dünyanın ən cındır, ən maraqsız, ən bişərəf mahnı-rəqs yarışmalarına SMS göndərən uzaqgörən xalqımız, uca millətimiz sizin kitab layihənizə heç bağırsağının qazını da layiq bilməyəcək.
Vallah-billah, bu sətirləri yazarkən, əslində iyrənirəm. Ətiniz tökülsün! Kitab İli nədir əə? Nə Kitab İli? Kimin üçün Kitab İli? Bunlar üçün (müəllif əliylə küçədən keçən qələbəliyi göstərir)? Kitab oxuyan onsuz da oxuyur. Belə çıxır siz bizim üçün Kitab İli düzəldirsiniz? Camaatı dolamısınız? Sizin bu hərəkətiniz müstəqilliyimizə, azadlığımıza zərbədir. Biz buna görə Qarabağı da itirərək, müstəqil olduq, kitabdan canımızı qurtardıq ki, indi siz bizə bu məlun nəsnəni yenidən sırıyasınız? Siz manyaksınız? Rusun mirası olan kitab, Qəbələ RLS stansiyası kimi bir şeydir. Hətta qat-qat daha təhlükəlidir.
Yox, əgər bizi dolamırsınızsa, niyyətinizdə səmimisinizsə, onda lap pis! Nə vaxta qədər illuziya ilə yaşayacaqsınız? Siz bu camaatın bir nömrəli düşməninin kitab olduğunu nə vaxt anlayacaqsınız? Yalandan “düşmənim ermənidir” deyən azərbaycanlılar, nifrətlərində, düşmənliklərində də səmimi deyillər, “düşmənim kitabdır” deyə bilmirlər. “Niyə oxumursan?” sualıyla üzləşəndə də, min bir bəhanə uydururlar.
Halbuki bəhanəyə-zada ehtiyac yoxdur. Azərbaycanlıların kitabsızlığı, tənəzzül deyil ki, bundan utanaq, kompleksə qapılaq. Bu, sadəcə olaraq, rusdan canını qurtaran millətimizin özünə qayıdışıdır...